گتو وبێژێک لەتەک کوردکاناڵ

 

 

لەم گتووبێژەدا تیشکم خستۆتە سەر ئەم خاڵانە:

1- بە باوەڕی من، ئەم نامەیە نابێت تەنیا وەک لێدوانێکی پڕوپاگەندەیی سەیر بکرێت؛ بەڵکو بەشێکە لە هەوڵێک بۆ گواستنەوەی ملمڵانێکە لە مەیدانی سەربازییەوە بۆ مەیدانی ڕای گشتی و سیاسەتی ناوخۆی ئەمریکا. خودی وتەبێژی سپا ڕایگەیاندووە کە نامەکە بۆ ڕوونکردنەوەی هەڵوێست و ڕیوایەتی ئێران بۆ کۆمەڵگەی ئەمریکا ئامادە کراوە. هەروەها نامەکە پێش هەڵبژاردنی ناوەڕاستی ئەمریکا، داوا لە دەنگدەران دەکات سیاسەتەکانی ترەمپ ڕەت بکەنەوە. گرنگتر لە ناوەڕۆکی نامەکە، ئەوەیە کێ نامەکەی نووسیوە. کاتێک دامەزراوەیەکی سەربازی بە شێوەی ڕاستەوخۆ قسە لەگەڵ کۆمەڵگەی مەدەنی وڵاتێکی بەرامبەر دەکات و پێشنیاری پێکەوەژیانی ئاشتیانە دەخاتەڕوو، سنووری نێوان ئامرازی سەربازی و دیپلۆماسیی گشتی تێکەڵ دەبێت. ئەمە دەتوانرێت وەک نیشانەی ئەوە بخوێندرێتەوە کە سپا تەنیا بە هێزی سەربازی پشت نابەستێت و هەوڵ دەدات لەسەر ژینگەی سیاسیی بەرامبەرەکەش کاریگەری دابنێت. بەڵام بەڵگەی بەردەست بە تەنیا کافی نییە بۆ ئەوەی بڵێین ئەمە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ستراتیژی سپایە؛ دەکرێت تاکتیکێکی نوێ لەناو هەمان ستراتیژی فشاردا بێت.

 

2- خودی سپا دان بە سنووری کاریگەریی نامەکەدا دەنێت. حوسێن موحیبی وتوویەتی چاوەڕێ ناکات نامەکە هەڵوێستی ئیدارەی ئەمریکا بگۆڕێت، بەڵام هیوادارە پەیامەکە بگاتە دەنگدەرانی ئەمریکا. ئەمە کلیلی تێگەیشتن لە ئامانجی نامەکەیە: مخاطەبی سەرەکی کۆشکی سپی نییە؛ ڕای گشتیی ئەمریکایە. میکانیزمەکەش ڕاستەوخۆ نییە. سپا ناتوانێت بە نامەیەک سیاسەتی ئیدارەی ترەمپ بگۆڕێت؛ بەڵام هەوڵ دەدات تێچووی سیاسیی بەردەوامبوونی ملمڵانێکە لە ناوخۆی ئەمریکا بەرز بکاتەوە. بە واتایەکی تر، پەیامەکە ئەوەیە: ئەگەر جەنگ درێژە بکێشێت و کاریگەری لەسەر ئابووری، وزە و ژیانی ڕۆژانەی ئەمریکاییەکان هەبێت، دەنگدەر دەتوانێت ئەو نارضایەتییە بگوازێتەوە بۆ سندوقی دەنگدان. نامەکە هەوڵ دەدات ئەم زنجیرەیە دروست بکات: جەنگ ← تێچووی ناوخۆیی ← ناڕەزایەتیی کۆمەڵگا ← فشار لەسەر سیاسەتمەدار. ئەوەی ئەم هەوڵە تا چەند سەرکەوتوو دەبێت، بابەتێکی جیاوازە و هێشتا بەڵگەیەک نییە کە نامەکە خۆی کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر دەنگدەران دروست کردبێت.

 

3- بوونی دوو زمان لە سیاسەتی دەرەوەی ئێران بە خۆی بەڵگەی بوونی دوو سیاسەتی تەواو جیاواز نییە. دەکرێت دابەشکردنی کار بێت: دیپلۆماسی لە ڕێگەی دانوستاندن و نێوەندگیرەکانەوە کار بکات و سپا لە ڕێگەی بازدارندگی و فشارەوە. بەڵام پرسیاری بنەڕەتی لە کاتی بڕیاری کۆتایی دەردەکەوێت. ئەگەر فشارە سەربازییەکان خزمەت بە دانوستاندن بکەن، دەتوانین باسی دابەشکردنی کار بکەین؛ بەڵام ئەگەر هەڵسەنگاندنی سپا لە مەترسی و قازانجی ڕێککەوتن لەگەڵ هەڵسەنگاندنی دەزگای دیپلۆماسی بکەوێتە ناکۆکییەوە، ئیدی مەسەلەکە تەنها جیاوازیی زمان نییە، بەڵکو دەبێتە پرسیاری کێ دەسەڵاتی دیاریکردنی سیاسەتی کۆتایی هەیە؟ بۆیە لە ئێستادا باشترە لە دوو میکانیزمی جیاوازی کاریگەری قسە بکەین، نە بە دڵنیایی لە دوو ناوەندی سەربەخۆی بڕیاردان.

 

4- هەڵسەنگاندنی ستراتیژی ئەمنییەتی سپا پێویستی بە جیاکردنەوەی دوو شت هەیە: توانای دروستکردنی تێچوو بۆ بەرامبەر و توانای گەیشتن بە ئامانجی سیاسی. ئەمانە یەک شت نین. سپا هێشتا هورمز و توانای تێکدانی جووڵەی وزە وەک کارتێکی فشار بەکار دەهێنێت؛ خودی وتەبێژی سپاش بانگەشەی ئەوەی کردووە کە ئەمریکا نەیتوانیوە کۆنترۆڵی ئێران لە هورمز لاببات. بەڵام داتای کپلەر کە لە ڕاپۆرتەکاندا هاتووە، نیشان دەدات هەناردەی نەوت لە ڕێگەی هورموز گەڕاوەتەوە نزیکەی ١٠ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا، کە هێشتا نزیکەی نیوەی ئاستی پێش جەنگە. کەواتە، ستراتیژی فشار توانای دروستکردنی تێچووی هەیە، بەڵام هەمان ئامراز دەتوانێت تێچووی گەورە بۆ خودی ئێرانیش دروست بکات. ئەگەر بازدارندگی نەبێتە هۆی گەیشتن بە سازشێکی سیاسی و بەردەوامبوونی ملمڵانێکە ببێتە هۆی سنوورداربوونی هەناردە، فشار لەسەر ئابووری و زیادبوونی تێچووی سەربازی، ئەوا ئامرازی بازدارندگی دەکرێت بەشێک لە دیلەمای ستراتیژیک بێت: هەمان ئامرازێک کە بۆ پاراستنی دەسەڵاتی چانه‌زەنی بەکاردێت، تێچووی بەردەوامبوونی قەیرانیش زیاد دەکات.

 

5- گەیشتن بە ڕێککەوتن یەک شتە، توانای جێبەجێکردن و گەرەنتیکردنی شتێکی دیکەیە. دانوستاندنەکان دەتوانن لەلایەن دیپلۆماتەکانەوە بەڕێوەبچن، بەڵام ئەگەر ڕێککەوتنەکە پەیوەندی بە پرسی سەربازی، هورمز، بەرنامەی ئەتۆمی، هێزە ناوچەییەکان یان سیاسەتی ئەمنییەتی هەبێت، جێبەجێکردنی لە کردەوەدا پێویستی بە هاوئاهەنگیی دامەزراوە جیاوازەکانی دەسەڵات هەیە.بۆیە مەسەلە تەنها ئەوە نییە کە وەزارەتی دەرەوە بتوانێت بەڵگەنامەیەک واژۆ بکات. پرسیاری گرنگتر ئەوەیە کە ئایا لەناو سیستەمی دەسەڵاتدا مەکۆیەک هەیە کە بتوانێت ڕێککەوتنەکە بگوازێتەوە لە دانوستاندن بۆ جێبەجێکردن؟ ئەگەر هەڵسەنگاندنی دیپلۆماسی و ئەمنییەتی لە یەکتر دوور بکەونەوە، ئەو ناکۆکییە دەتوانێت جێبەجێکردنی هەر ڕێککەوتنێک ئاڵۆز بکات. بەڵام لە بەڵگەکانی ئێستا ناتوانرێت بە دڵنیایی بگوترێت کە ئەم دووبەرەکییە هەیە؛ ئەوەی دەتوانرێت بگوترێت ئەوەیە کە یەکگرتوویی بڕیار و توانای جێبەجێکردن، بۆ هەر ڕێککەوتنێکی بەردەوام گرنگە.