دیالێکتیکی ماسک: داڕمانی سوژە لە ململانێی خۆنەکۆڵی و بوونی کرێگرتەییدا

 

شاهۆ حوسێنی

خۆنەکۆڵی‌کردن، بێ‌گومان بەرهەمی تراژیدیای ئاگایی پشتگوێخراو و داڕشتنی نائاگایانەی و کرێگرتانەی خودێکە لە سەر وێرانەکانی خودێکی ڕەسەنی داڕماو؛ دابڕانێکی قووڵە لە پێکهاتەی سوژەدا کە تێیدا تاک بۆ ڕزگاربوون لە دڵەڕاوکێی بوونخوازانە و فشەڵی بەرهەم هاتوو لە سەر بنەغاەی پەراوێزخرانی زۆرە ملی ئەمپریالیستانە لەلایەن هێزی باڵادەست و هێژمۆنی ئایدلۆژیک، دەست دەبات بۆ خۆکوژییەکی هێمایی و ئانتۆلۆژیک. لە ڕوانگەی دەروونناسییەوە، ئەم دیاردەیە پەناگەیەکی کاذبە لە میکانیزمی بەرگریی واتە وەهمی هاوشێوەبوونه لەگەڵ دەسەڵاتدار/ستەمکار. مرۆڤی ژێر دەسەڵات یان سووکایەتی‌پێکراو، شەرمی بەدەروونی‌کراوی خۆی لەڕیی خۆنەکۆڵی ڕیشەیی و شووناسی دادةپۆشێت تا لە سێبەری «ئەوی تری» مڵهۆر و خاوەن دەسەڵاتدا، ئاسایشێک و ئەهوەنێکی وەهمی بدۆزێتەوە.

لەدەلاقەی فەلسەفەش‌ڕا، واتە لە ڕوانگەی فێنۆمێنۆلۆژییەوە، خۆنەکۆڵی ڕاگرتنی ڕەوتی ڕەسەنی بوون لە جیهاندایە. کاتێک سوژە مافی گێڕانەوەی ئەزموونی ژیاوی خۆی دەسپێرێتە دەست نیگا و هێز و هێژمۆنی ئەوی دیکە، بوونی ئەو لەگوێن کەرەسە و پاسیڤبوونێکی ڕووت و ڕەنگدانەوەی وتاری زاڵ دادەبەزێت. ئەو چیتر «خۆیەکی سەربەخۆ» نییە، بەڵکوو سێبەرێکی وێڵە لە جیهانی ئەوانی دیکەدا.

ڕیشەی ئەم داڕمانە لە ژیانکردندایە لەگەڵ ئاگایی و وشیارێکی کازب و دەروونی بوونی هێژمۆنی و زاڵێتی ئەوی‌تری ئەمپریالیستدا. تاک شووناسی ڕەسەنی خۆی لەدەلاقەی ئەوی‌ترڕا بە لادان دەزانێت و شووناسی بەکرێوەرگیراو بە تاقە ڕێگەی گەیشتن بە عەقڵانییەت و مرۆڤبوون دەبێنێت. ڕزگاربوون لەم دیلییە، پێویستی بە جەراحەێکی ڕادیکاڵی وشیاری، هەڵوەشاندنەوەی ئاگاییە سەپێندراوەکان و وەرگرتنەوەی سوژەیییە؛ کارێک کە مرۆڤ لە ئازاری ناچالاکی و پاسیڤبوونەوە دەگوازێتەوە بورای جەسووریی بوون بە شێوازێکی سەربەخۆیانە.