کوردایەتی‌ ژیاری(تەمەدونی)

 

 (ڕەچەڵەکناسی نەتەوەخوازی کوردی)

شاهۆ حوسێنی

چەمکی بوونی نەتەوەیی و شووناسی نەتەوەیی لە رۆژهەڵاتی ناوین سوژەیەکی ئاڵۆزە کە لەژێر کارتێکەری مێژوویەکی دوور و درێژی داگیرکاری، ئیمپڕاتۆڕی و سەپاندنی زۆرە ملی دیاردە کلتووری و ئیتنیکێکان‌ دایە، دەشێ بگوترێ کە ڕۆژهەڵاتی ناوین بەردەوام هێرشکاری، فارس،عەڕەب و تورکی بەخۆیەوە دیوە، یەکیان لەباشووری ئێرانی ئەمڕۆ(وڵاتی ئەنشان)ەوە دەرکەوتوە و بەهێرش‌کاری و هێزی سەربازی پەرەی بە دەسەڵاتی خۆی داوە و هێژمۆنی خۆی سەپاندوە. ئەوی‌تر لە عەڕەبستانەوە بەهۆکاری ئایینی و بە مەبەستی پەرەی ئیسلام بڵاو بۆتەوە هێژمۆنی خۆی سەپاندوە و تورکیش لە مەغۆلستانەوە هێرشی هێناوە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوین و دەسەڵات و پاوانخوازێتی خۆی سەپاندوە، واتە بە کورتی دەشێ بگوترێ کە هەر سێ نەتەوەی ئەمڕۆ باڵا دەست لە ڕۆژهەڵاتی ناوین لێکەوتەی پێوەندێکانی دەسەڵات و مێژوویەکی دوور و درێژی داگیرکارین. ئەم دەرکەوتانە بە بەردەوامی سنوورەکانی شووناسی نەتەوەیی لە رۆژهەڵاتی ناوینیان گۆڕیوە و ئەم ئاڵوگۆڕیانەش هیچ‌کات لەگەڵ ڕاستەقینەکانی کلتووری، شووناسی ئیتنیکی و میژوویی نەتەوەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەم سێ دەسەڵاتە هێژمۆنە کۆک نەبوە و بە زۆر بەسەریاندا سەپاوە. هەر بۆیەش نەتەوەخوازی لە ڕۆژهەڵاتی ناوین بەردەوام ئاوێتەی کێشە و قەیران بوە، چوون بەرهەمی داگیرکاری و کلۆنیالیسم بوە.

 

نەتەوەخوازی کوردی

لەبەرامبەر ئەم دیاردە هێژمۆنخوازانەی فارس، عەڕەب و تورکدا کە خاوەن توخمەکانی داگیرکاری و کلۆنیالیسمە، نەتەوەخوازی کوردی دەرکەوتوە کە خاوەن توخمەکانی مەدەنی، ژیاری و مۆدێڕنە، نەتەوەخوازی کوردی بە مەبەستی دەرخستنی سوژەیەکی کوردی لە دەرەوەی بازنەی دەسەڵاتی حاکم و داسەپاو و بەمەبەستی بەرپەرچدانەوەی شووناسی کلۆنیالیستانەی دەسەڵاتی حاکم بە سەر کۆمەڵگادا، لە هەناوی ناوەندەکانی ڕۆشەنبیری وەک کۆڕ و کۆمەڵە کوردێکان، ڕۆژنامەکان، زانکۆکان و ناوەندەکانی کلتووریدا دەرکەوتوە و لەڕێ زەق کردنەوەی شارستانیەتی کوردایەتی و کورد بوون، بانتر و بەربڵاوتر لە خواستی حکوومەتێکی کوردی و دەسەڵاتێکی کوردی دەرکەوتوە. لەڕاستیدا نەتەوەخوازی کوردی، نەتەوەخوازی ژیاریە، ئەم چەمکە لەخۆگری جیهانێکی زەینی بەربڵاو و بان‌تر له دەسەڵاتخوازیە کە لەسەر بنەمای بەها، دیاردە کلتووری شارستانێکانی هاوبەشی سوژەی کوردی دامەزراوە. لەڕاستیدا ئامانج و مەبەستی ئەم فۆڕم لە نەتەوەخوازیە بنیادنانی شووناسێکی نەتەوەیی لەسەر ئەساس و بنەمای بەها مێژوویەکان، کلتوورێکان و مەعریفێکانە. واتە سنوورەکانی ئەم فۆڕم لە نەتەوەخوازیە سەرەتا لە زەین و ئەندێشەدا دەردەکەوێت و سوژەیەک بنیاد دەنێت کە لە جیهانێکی زەینی جیاواز لە جیهانی زەینی داسەپاوی فارس، عەڕەب و تورکدا سەیری خۆی وەک فۆڕمێک بوون دەکات و پێناسەیەک لەمەر خۆی و ئەوی‌تری غەیرە کورد بەرهەم دەهێنێت. گرینگ‌ترین دیاردەی نەتەوەیخوازی کوردی دژە کلۆنیالیست بوونە، ئەمەش نەتەنیا بەو مانایە کە دژە کلۆنیالیسمە لە دەرەوەڕا، واتە ڕەوتی کلۆنیالیسمی فارسی، عەڕەبی و تورکی قەبووڵ ناکات، کە دژە کلۆنیالیسمە لە ژوورەوەش‌ڕایە، واتە حەولی کلۆنی‌کردنی هیچ نەتەوە و بوونێکی‌تر نادات، سوژەی‌تر لە دەرەوەی سوژەی کوردی بە مەشڕووع دەزانێت و بە فەرمی دەناسێت.

دەشی بگوترێ کە دوو تایبەت‌مەندی نەتەوەخوازی شارستانی کوردی بریتین لە:

دژایەتی کلۆنیالیسمی دەرەوە:

بەربەرەکانی کورد بە درێژایی مێژوو لەگەڵ داگیرکەرانی کورد و کوردستان هۆکارێکی گرینگە کە بزاڤەکانی نەتەوەخوازی کوردی لە سەدەی ١٩ ، ٢٠ و٢١ دا بکاتە دژە کلۆنیالیست،  کورد و کوردستان لە سەردەمی نوێهدا بەبەردەوامی لە قەیرانی  شووناس و بەتایبەتی شووناسی نەتەوەییدا بوە و بەردەوام لە خەبات و بەربەرەکانی لەگەڵ داگیرکەرانی کوردستاندا بوە کە حەولیان داوە شووناسێکی ناکوردانە بەسەر کوردا بسەپێنن، بە تایبەتی کورد بە بەردەوامی لە شەڕ بە دژ فارس و عەڕەب و تورکدا بوە بەهۆی تایبەت‌مەندی کلۆنیالیستی ئەم سێ نەتەوە باڵادەستە لە رۆژهەڵاتی ناوین.

دژە کلۆنیالیسم بوون لە دەرووندا:

نەتەوەخوازی کوردی هیچ‌کات دەستی بۆ بەرهەم‌هێنانی شووناس بۆ نەتەوەکانی‌تر نەبردوە بە مەبەستی کلۆنی‌کردنیان و سەپاندنی شووناسێکی دەسکرد بەسەریاندا لە خزمەت هێژمۆنی و دەسەڵاتی خۆی بەسەریاندا. واتە کورد هیچ‌کات مەیلی بە سەپاندنی دەسەڵاتی خۆی بەسەر نەتەوەکانی‌تردا نەبوە و سوڵتەخواز نەبوە، لەهەر شوێنێکی کورد دەسەڵاتێکی هەرچەند دۆفاکتۆشی هەبووبێت، نەتەوەکانی‌تری ناو بازنەی دەسەڵاتی کوردی لەو پەڕی ئازادیدا ژیاون. هەر بۆیەش نەتەوەخوازی کوردی مەدەنی، شارستانی و مۆدیڕنە، چوون مەبەستی سەپاندنی خۆی بەسەر ئەوانی‌تردا نیە، بوونی خۆی لە نەبوونی‌ئەوانی‌تردا نابینێت و لە فەلسەفە و گەوهەردا دژە کلۆنیالیسمە.

 

 

 

سێ‌کوچکەی ئانکاڕا، ئەستانبوڵ، ئیمڕاڵی

 

(گرەوی ئۆجەلان لەسەر ئەسپی دۆڕاوی ئەردۆغان)

شاهۆ حوسێنی

دەرکەوتنی ئۆجالان لەسەر شاشەی تلویزیون و داواکردن لە پەکەکە بۆ دانانی چەک و تێکەڵ بوون بە خەباتی مەدەنی لە تورکیا، شرۆڤەی زۆر دژ بەیەکی لەگەڵ خۆی هێنا، بەتایبەتی بەشی هەر زۆری شرۆڤەکان هەڵگری ڕوانگەی نێتەتیڤ بوون بە هۆی شووناسی دژەنەتەوەیی پەکەکە و سیاسەتی ناڕوون و دژ بە بەرژەوەندی نەتەوەیی کوردی ئەم حیزبە. لایەنگرانی پەکەکە بەڵام لەگەڵ ئەوەدا پەکەکە ڕێکخراوەیەکی میلیتاریستی و دیکتاتۆڕیە، زۆریان پێ‌داگری لەسەر ئاشتی، دێمۆکراسی و پێکەوەژیانی گەلی کورد و تورک لە تورکیا دەکرد. ئەمە لەڕاستیدا موعەممایەک بوو کە گیرانی ئەکرەم ئیمام ئۆغوڵو شارەوانی گەورە شاری تورکیا و ڕکابەری سەرەکی ئەردۆغان تا ڕادەیەکەی زۆر لایەنە تاریکەکانی ئەم ڕیکەوتنەی نیوان ئۆجەلان و ئەردۆغانی دەرخست، ئەردۆغان باش دەیزانی ئەگەر ئیمام ئۆغلۆ لە جەغزی ڕاکەبەری وەدەر نەنێت و بەجۆرێ جەهەپە تووشی کێشە نەکات، دۆڕانی لە هەڵبژاردنی داهاتوودا حەتیمە و بە کۆدەتاش ناتوانێ لەسەر کوورسی دەسەڵات بمێنێتەوە، بەڵام باشیش دەیزانی کە جموجۆڵێکی لەم شێوەیە دەتوانێ بەستێنی کۆمەڵایەتی و سیاسی تورکیا تووشی قەیرانی قوڵ بکات، بۆیەش بە ڕێکەوتن لەگەڵ ئۆجەلان و کۆکردنەوەی پۆەنێکی بەڕواڵەتی گرینگی وەک پەکەکە کە چەندەین دەیە خەباتی بەدژ دەسەڵاتی تورکیا کردوە و گەورەترین قەیرانی سیاسی تورکیایە، حەولی دا بەستێنی ڕەوانی کۆمەڵگا ئامادە بکات بۆ کۆدەتاکەی، لەڕاستیدا ئەردۆغان حەولیدا بە ڕاکێشانی سرنجی کۆمەڵگا بۆ سەرکەوتنێکی سیاسی گەورە، بەستێن بۆ کۆدەتاکەی لەبار بکات. ئەوەی تا ئێستا لە تورکیا دەرکەوتوە دژکردەوەی بەربەرینی کۆمەڵگا بە دژ کۆدەتاکەی ئەردۆغانە و ڕیکەوتنی ڕواڵەتیشی لەگەڵ ئۆجەلان چۆتە پەراوێزەوە، بەم شێوەیە پەکەکە کایەکی سەرناسەر هەڵەی لەسەر ئەسپی دۆڕوای ئەردۆغان لە تورکیا کرد و پەکەکەش ناتوانێ بەر بە ڕووخانی ئەردۆغان لە داهاتوودا لە تورکیا بگرێت، دەشێ بگوترێ کە ڕیکەوتنی ئۆجەلان هەڵەیەکی ستراتژیکی گەورە بوو کە نە بەمەبەستی پەرەی دێمۆکراسی و برایەتی گەلان لە تورکیا کە بەمەبەستی خزمەت بە کۆدەتاکەی ئەردۆغان لە تورکیا کرا و ڕێکەوتنێکی فاشێڵ بوو.

بحث روز – موضوع برنامە: ذهنیت جمعی کوردستانیان از نوروز

 مهمان برنامە: شاهو حسینی

Shahoo Hosseini

ذهن کوردی: آنتولوژی، پارادایمها

 

شاهو حسینی

ذهن بە مثابە مجموعەای از پارادایمها شامل ارزشها، هنجارها و تجربیات فردی می‌باشد کە در تفسیر و تحلیل فرد از خود و جهان نقش دارد و برآیند و برآمدە از تجربەهای تاریخی، فرهنگی و اجتماعی است. ذهن بە مثابە مجموعەای از پارادایمها در واقع برآمدە از پیشینەتاریخی، زبانی، فرهنگی و تجربیات زیست مشترک مجموعەای از انسانها در قالب یک ملت است. برای نمونە وقتی از "ذهن کوردی" سخن می‌گوییم بە ویژگیهایی همچون فهم، خرد، آگاهی جمعی، تاریخی، حس تعلق بە یک میراث فکری، فرهنگی و اجتماعی، احساس تعلق خاطر به تعلقات ملی و سیاسی خاص اشارە می‌کنیم. از نظر روان‌شناختی ذهن کوردی اشارە بەاحساس تعلق به سرزمین کوردستان و فرهنگ کوردی دارد کە منجر به شکل‌گیری هویت رادیکال کوردی و خصلت مبارزەجویانەاش گشتەاست. از نظر معرفتی ذهن کوردی اشارە بە آزادی، سوبژەگی، خودبنیادی و استقلال خودپردازی فرد کوردی دارد. در واقع شرایط تاریخی و سیاسی کوردستان همچون اشغال‌گری اشغال‌گران کوردستان، جنگها و نسل‌کشیهای مسمتر در کوردستان بر این فرم از خصوصیت روان‌شناختی و نگاه فلسفی کوردها تاثیرگذار بودە است. این روندها منجر به بروز خصوصیتهایی همچون مقاومت‌گری، مبارزەگری، بی‌اعتمادی بە دیگری و نفی سلطه‌پذیری گردیدە. در حوزە فلسفی ذهن کوردی خود، جهان و دیگری را از دریچە زبان، تاریخ و تجربە مشترک فرهنگی جامعە کوردی معنا و تفسیر می‌کند و نحوە تعامل یا تقابل با آن را برمی‌گزیند. پارادایمها نقشی اساسی در ظهور و گسترش ذهن بە مثابە پدیدەای روان‌شناختی و فلسفی دارند. پارادایمها در واقع الگوها و چارچوهایی ذهنی هستند که در درون آنها به یک اندیشه یا سیستم فکری فرم دادە می‌شود. بەعبارتی دیگر پارادایمها مجموعەای از باورها، ارزش‌ها و هنجارها هستند که در یک دورە زمانی یا تاریخی در یک حوزه ذهنی، اجتماعی،سیاسی یا فرهنگی غالب هستند. بەطور خلاصە پارادایمها دیدگاههایی کلی هستند که شیوە تفکر و تحقیق در مورد موضوعات مختلف را در یک دورەزمانی یا تاریخی هدایت می‌کنند.  در زمینە ذهن پارادایمها دربرگیرندە الگوهای فکری و ساختارهای ذهنی هستند، کە فرد با کمک آنها بە عنوان اپیستمە و بر اساس آنها جهان را درک کردە، بە فهم و شناخت نائل می‌گردد. در واقع این الگوها و چارچوبهای ذهنی تبدیل بە بخشی از ضمیرناخودآگاه گشتە و بر تفکر، تصمیم‌گیری و فهم و آگاهی فرد تاثیر می‌گذارد. در واقع مجموعەای از پارادایمها فرم دهندە بە ذهن بە مثابە یک پدیدە روان‌شناختی، اجتماعی، فرهنگی و فلسفی هستند.

 

آنتولوژی ذهن کوردی

نگاه آنتولوژیک به ذهن کوردی در واقع دربرگیرندە درک فلسفی و معرفتی کوردها از وجود و معنای زندگی می‌باشد، عناصر این فهم و درک بدون شک: زمین، تاریخ و هویت ملی هستند.

یکی از جنبەهای آنتولوژی ذهن کوردی نوع رابطە کوردها با کوردستان هست، کوردستان برای کوردها صرفا یک جا، مکان و منبع زیستی نیست، بلکە یک وجود مقدس و معنوی است کە دربرگیرندە بخشی از هویت و وجود انسان کوردی است، در نگاه فرد کورد، کوردها و ملت کورد از سرزمین غیرقابل تفکیک هستند، بەعبارتی دیگر کوردستان و طبیعت کوردستان بخش جدایی ناپدیر هویت فردی و ملی کوردی هستند. بنابراین نگاه آنتولوژیک به ذهن کوردی، تاکید بر پیوستگی انسان کوردی با کوردستان در معنای "هویت‌مندی" در خود دارد. یعنی در واقع دربرگیرندە هم‌زیستی و هم‌پیوندی انسان کوردی با کوردستان است.

یکی دیگر از جنبەهای ذهن کوردی ظهور وجود کوردی و جوهر زندگی کوردی در هویت‌ملی است، تقابل و چالشهای فراروی کوردها و کوردستان در طول تاریخ همچون استعمار، استثمار، تبعیض و انکار توسط دیگری کوردی هموارە منجر بە پیوستگی و همبستگی رادیکال با هویت ملی در میان سوبژە کوردی گشتە، در واقع ملی‌گرایی کوردی بەمثابە هویت رادیکال و محصول رابطە اینترسوبژکتیڤ میان سوژەهای‌کوردی، شکل‌گرفتە و احساس همبستگی و پیوستگی با آن بسیار قوی‌تر از حس تعلق خاطر بە هویت فردی است. بەهمین دلیل تلاش و مابرزە برای حفظ هویت ملی، فرهنگی و زبانی کوردی برای فرد کورد بخشی جدایی‌ناپذیر از مبارزە برای آزادی است. در واقع زندگی برای سوژە کوردی مبارزەای دائمی برای حفظ هویت است و حفظ هویت بخشی جدایی ناپدیر از مبارزە برای آزادی است.

یکی دیگر از جنبەهای ذهن کورد در نگاه انتولوژیک تاریخ است، تاریخ نقش بسیار مهمی در ذهن کوردی دارد، در واقع نبردها و مبارزات تاریخ کوردها برای بقا، حفظ خود و جلوگیری از نابودی بخش مهمی از تاریخ کوردی هستند، بەهمین دلیل روایت‌تاریخی و تاریخ بەبخش مهمی از نگاه آنتولوژیک ذهن کوردی تبدیل شدەاست، حماسەها، اساطیر، داستانها بخش مهمی از نقاط عطف در تفسیر، تحلیل و درک معنای زندگی و وجود از منظر سوژەکوردی هستند. وجود سوژە کوردی بدون تردید ریشە در گذشتەای سرشار از حماسە و مبارزە معنا پیدا می‌کند، کە برای او مفهومی از وجود بەدست می‌دهد کە پیوستە با بقای فرهنگی و ملی او است.

یکی دیگر از جنبەهای آنتولوژیک ذهن کوردی مفهوم آزادی است، در واقع آزادی یکی از ارکان اساسی مبارزە سیاسی، اجتماعی و تلاش برای استقلال کوردهاست، نقش آزادی در ظهور وجود کوردی تا آنجاست کە عملا امکان ظهور وجود کوردی بدون آزادی در فرم دادن بە خود، هویت‌بخشی بە خود و خودمعنابخشی وجود ندارد. بە عبارتی دیگر تنها در آزادی است کە امکان بروز و ظهور وجودکوردی وجود دارد.

بەطورکلی می‌توان گفت کە آنتولوژی ذهن کوردی ارتباط، پیوستگی و همبستگی رادیکالی با هویت‌ملی، فرهنگی، مفهوم آزادی، کوردستان و تاریخ دارد و در چارچوب این ارتباط و پیوستگی است کە فرد کوردی این امکان و توانایی را دارد کە نگاهی متفاوت‌و مستقل بە وجود کوردی داشتەباشد و آن را عمیقا بتواند درک کند.

 

پارادایمها ذهن‌کوردی

پارادایم‌های ذهنی کە براساس آنها ذهن کردی شکل‌گرفتە، اساسا تحت تأثیر تاریخ، فرهنگ، زبان، جغرافیا و تجربه‌های جمعی جامعەکوردی شکل‌گرفتەاند. این پارادایم‌ها به شیوە تفکر،نگاه، احساسات و رفتار کوردها در برابر خود و جهان پیرامون‌شان اشاره دارند. برخی از این پارادایم‌های مهم ذهن کوردی را که می‌توان در فلسفه، روان‌شناسی و فرهنگ کوردی مشاهده کرد، عبارتند از:

الف: پارادایم هویت جمعی و ملی کوردی

در ذهن فرد کوردی، هویت جمعی و ملی بدون تردید جایگاه تعیین‌کنندەای دارد. این پارادایم به هویت ملی کوردی به‌مثابە یک واحد فرهنگی و اجتماعی مستقل و مقاومت‌گر اشاره می‌کند. در این نگاه، فرد کوردی نه‌تنها از طریق هویت فردی خود که از طریق هویت ملی‌اش نیز شناخته می‌شود. یعنی خصوصیت اجتماعی جامعەکوردستان نقش تعیین کنندەای بە هویت جمعی در مقابل هویت فردی دادە. بەهمین دلیل هویت جمعی، برخلاف رویکردهای فردگرایانه، اهمیت زیادی دارد و اساسا باور به «وجود جمعی» و «هویت ملی» به‌عنوان عناصری بنیادین در ساختار روانی و اجتماعی کردها نقش تعیین‌کنندەای را ایفا می‌کنند.

ب: پارادایم همبستگی و پیوستگی با کوردستان

ارتباط کوردها با کوردستان بەدلیل خصلت سرزمینی کە بهترین و امن‌ترین پناهگاه برای کوردها بودە و تامین کنندە ثبات امنیتی در طول تاریخ بودە، پیوستگی و ارتباطی عمیق و معنوی می‌باشد. باور بە"هیچ دوستی بەجز کوهستان" در ذهن فرد کوردی اشارە بەنوعی تفکر در انسان کوردی است، کە طبیعت بهترین، امن‌ترین و قابل‌اعتمادترین محافظ و نگهبان انسان کوردی است. بنابراین ارتباط فرد کوردی با کوردستان ارتباطی روحانی است، کوردستان نەتنها محل تولد، تامین غذا و زندگی کە مکان و مجالی برای مبارزە و هویت‌یابی فرد کوردی است.

پ: پارادایم مبارزە برای آزادی

شاید هیچ مفهوم و تجربەای بە اندازە آزادی برای کوردها بەدلیل خصلت ژئوپولتیکی کوردستان ملموس نبودە، غیبت حکمرانی مستمر، اقتدارحکومتی و قدرت بوروکراتیک هموارە فرصتی عالی برای آزاد زیستن و رهایی از یوغ قدرت برای کوردها فراهم کردە، بەهمین دلیل مفهوم آزادی برای کوردها ارزشی برتر است، این مفهوم بعدها و پس از اشغال کوردستان در مواجهە مردم کورد با سرکوبها، محدودیتهای سیاسی و اجتماعی و تلاش اشغالگران برای اسمیلەکردن کوردها رشد و گسترش بیشتری یافت و اهمیت دوچندان پیداکرد. مبارزە با سلطە نامشروع و تلاش برای کسب حق تعیین سرنوشت ملی برجستەترین ویژگیهای پارادایم مبارزە برای آزادی در ذهن کوردهاست.

ت: پارادایم تاریخ بەمثابە بن‌مایە هویت

تاریخ شاید تنها مرز انفکاک میان هویت حقیقی کوردها با هویت برساختە اشغال‌گران کوردستان است، گذشتە برای کوردها در اساطیر، داستانها، و ادبیات شفاهی(حەیران، بەیت، گەلۆ و....) هموارە زندە و قابل لمس است. تاریخ برای کوردها تنها روایت زندگی گذشتگان نیست، بلکە حافظەجمعی مبارزە برای بودن، شدن و گذار از چالشها و جنگها بودە، تاریخ آن عنصر زندە قابل اتکا و اعتماد است کە بەبازیابی و بازنمایی هویت حقیقی کوردها در برابر هویت جعلی و برساختە اشغال‌گران کوردستان کمک کردە و می‌کند، در واقع تاریخ مهمترین عنصر هویت‌یابی و هویت‌مدنی کوردها است.

ث: پاردایم مقاومت

در طول تاریخ، کوردها همواره با بحران‌ها و چالش‌های سیاسی و اجتماعی مواجه بوده‌اند. از جنگ‌ها و هجوم اشغا‌گران‌گرفته تا سرکوب‌های نظامی، اسمیلاسیون، انکار و نسل‌کشی، به همین دلیل ذهن کوردی بسیار تحت تأثیر مفهوم تاب‌آوری و مقاومت در برابر سختی‌ها قرار گرفته است. این پارادایم اشارە بە گونەای از آگاهی و خرد دارد که در آن کوردها توانایی خود را برای ادامه مقاومت و رویارویی با مشکلات هموارە جدی می‌بینند. تاب‌آوری به‌عنوان یکی از عناصر برجسته ذهن کوردی، به‌ویژه در برابر مشکلات اجتماعی و سیاسی، امروزە نیز در رفتار و انتخاب‌های آنها برای تداوم مبارزە خود را نشان می‌دهد.

ج: پارادایم عشق

عشق مفهومی عمیق و رادیکال با زندگی کوردی دارد، محدودیتها، دشواریها و چالشهای پیش‌روی زندگی کوردی در طول تاریخ، زندگی انسان کوردی را با عشق بە مثابە احترام و وابستگی در آمیختەاست، امکان انتخابهای محدود و تنگناهای باسیار در فرصت دسترسی بە امکانات انسان کوردی را وابستە بە داشتەها و احترام بە داشتەها کردە. خانوادە و عشیرە در گذشتە شاید مهمترین داشتەهای انسان کوردی بود کە خود را آن تعریف و معنا می‌بخشید، بەهمین دلیل رابطە، پیوستگی همبستگی معنادار و عمیقی میان فرد کورد، خانوادە و عشیرە براقرار بودە، انسان کوردی هموارە آمادە فداکاری برای خانوادە و عشیرە بودە، بەخصوص در زمان چالشها و مشکلات و تهدیدات.

چ: پارادایم دیالکتیک

تضاد و دوگانگی هموارە در ذهن انسان کوردی وجود داشتە، امروزە این تضاد خود را در قالب کشمکش و تضاد میان سنت و مدرنیته، تغییرات اجتماعی، هویتی و فکری نشان می‌دهد. این تضاد و کشمکش در ذهن انسان کوردی موجب شکل‌گیری تفکر دیالکتیکی شدە کە در آن انسان کوردی برای یافتن راەحل این تضادها بەدنبال یک فرمول نباشد و پلورالیزم در راەحل را بپذیرد، در واقع تفکر دیالکتیکی در ذهن انسان کوردی بەمعنای نهادینەشدن پلورالیزم، مشروعیت آزادی و سوبژەگی می‌باشد.

بەطورکلی می‌توان گفت کە ذهن کوردی ترکیبی از پارادایمهای هویت‌جمعی، تاریخ، مبارزە برای آزادی، تاب‌آوری در برابر بحرانها و تفکر دیالکتیک است، کە بە شکل خاصی در فرهنگ و تفکر کوردی تجلی می‌یابند و بر رفتارهای، کنشها و واکنشهای انسان کوردی در دورەهای تاریخی و زمانهای متفاوت تاثیرات مفتاوت گذاشتە است.

منبع: ذهن کوردی، آنتولوژی، پارادایم‌ها

 

 

گتووبێژێک لەتەک کوردکاناڵ

ڕۆژەڤ - بابەت: ٢٢ی ڕێبەندان و ٤٦ ساڵەی هاتنەسەرکاری ڕێژیمی ئێران

جامعەشناسی‌تاریخی پیشمرگە

 

شاهو حوسێنی

پیشمرگە اگرچه بەعنوان یک اسم‌و سمبل  اشارەای بە فرمی وجود، نوعی وجود و فرمی از هستی است، اما در حقیقت در جوهر خود روایتی دربرگیرندە رویدادها و نوعی خلاصەنویسی جهت ارجاع بە رخدادهایی بەمثابە حقیقتهایی مقبول، مورد تائید و تاکید در جامعەکردی و در کوردستان است. بەعبارتی دیگر پیشمرگە قبل ازجاع بەیک نوع یان فرمی از وجود و هستی، اشارەای است بە مجموعەای از رخدادهای ذهنی شامل آگاهی، درک، فهم و دریافتهای ذهنی فرد کردی در روند فرهنگی، اجتماعی و سیاسی جامعە کردستان کە توسط انسان کردی تجربه شدەاند. پیشمرگە بە مثابە یک فرماسیون، یک چارچوب بودن و هستن در جامعە کردستان، در واقع برآیند تقابل انسان کردی با چالشها، کنکاشها، آگاهیها و فهم‌های انسان کردی از خود، جهان زیست و غیریتهای بیرون جامعە کردی است، کە درصدد بەچالش کشیدن، هویت‌زدایی و سوژەزدایی از فرد کرد و جامعە کردی هستند. جامعەشناسی تاریخی‌پیشمرگە در صدد تشریح و توضیح چگونگی ظهور و توسعە پیشمرگە بەمثابە نوعی وجود در جامعەکردستان است. در واقع تلاش میشود کە از یک‌سو با تحقیق در سیر تاریخی جامعەکردستان و بررسی زمینەهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ساختار پیشمرگە، تاثیر فرایندهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بر شکل‌گیری و ظهور آن مورد مداقە قرار بگیرد، و از سوی دیگر بەبررسی تاثیر متقابل پیشمرگە بر ساختارهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعەکردستان پرداختە شود.

https://kurdistanmedia.com/fa/news/2025/01/14?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1XikFxS6OfkQ8g37s25WW8fZ8MAT07j7MT7W0ADWPC0qh3GqVsnNki_hc_aem_uv4hdIQViWEte63OCc7jLA

گتووبێژێک لەتەک کوردکاناڵ