جامعەشناسی‌تاریخی پیشمرگە

 

شاهو حوسێنی

پیشمرگە اگرچه بەعنوان یک اسم‌و سمبل  اشارەای بە فرمی وجود، نوعی وجود و فرمی از هستی است، اما در حقیقت در جوهر خود روایتی دربرگیرندە رویدادها و نوعی خلاصەنویسی جهت ارجاع بە رخدادهایی بەمثابە حقیقتهایی مقبول، مورد تائید و تاکید در جامعەکردی و در کوردستان است. بەعبارتی دیگر پیشمرگە قبل ازجاع بەیک نوع یان فرمی از وجود و هستی، اشارەای است بە مجموعەای از رخدادهای ذهنی شامل آگاهی، درک، فهم و دریافتهای ذهنی فرد کردی در روند فرهنگی، اجتماعی و سیاسی جامعە کردستان کە توسط انسان کردی تجربه شدەاند. پیشمرگە بە مثابە یک فرماسیون، یک چارچوب بودن و هستن در جامعە کردستان، در واقع برآیند تقابل انسان کردی با چالشها، کنکاشها، آگاهیها و فهم‌های انسان کردی از خود، جهان زیست و غیریتهای بیرون جامعە کردی است، کە درصدد بەچالش کشیدن، هویت‌زدایی و سوژەزدایی از فرد کرد و جامعە کردی هستند. جامعەشناسی تاریخی‌پیشمرگە در صدد تشریح و توضیح چگونگی ظهور و توسعە پیشمرگە بەمثابە نوعی وجود در جامعەکردستان است. در واقع تلاش میشود کە از یک‌سو با تحقیق در سیر تاریخی جامعەکردستان و بررسی زمینەهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ساختار پیشمرگە، تاثیر فرایندهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بر شکل‌گیری و ظهور آن مورد مداقە قرار بگیرد، و از سوی دیگر بەبررسی تاثیر متقابل پیشمرگە بر ساختارهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعەکردستان پرداختە شود.

https://kurdistanmedia.com/fa/news/2025/01/14?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1XikFxS6OfkQ8g37s25WW8fZ8MAT07j7MT7W0ADWPC0qh3GqVsnNki_hc_aem_uv4hdIQViWEte63OCc7jLA

گتووبێژێک لەتەک کوردکاناڵ

 

آثار تاریخی شجرەنامە ذهنیت و هویت ملی

 

(بەبهانە تخریب گورستان بداق سلطان مهاباد)

 

شاهو حسینی

آثار باستانی و تاریخی قبل از آنکه سرمایەای مادی برای هر ملتی بە حساب بیایند یک سرمایە معنوی و علی‌الخصوص یک سرمایە ذهنی برای هر ملتی به شمار می‌روند. در واقع آنها ریشه بود ذهنی و حلقە اتصال امروز به گذشتە و تفسیر چیستی و چگون بودگی امروز ملتهاست. بەعبارتی بهتر آثار باستانی و تاریخی جهان تمدنی و مدنیت ملتهای امروزی در گذشته می‌باشد، کە ترسیم‌گر خط سیر تحول و حرکت از گذشته به امروز است. شاید هیچ چیز به اندازه آثار باستانی و تاریخی معرف هویت یک ملت در گذشته نمی‌تواند باشد. یعنی گذشته اساس و پایه هویت امروزی ملتهاست. از نظر محققان بدون شک مهمترین ارزش و اهمیت آثارباستانی و تاریخی ارزش هویتی آنها می‌باشد. ارزش هویتی این آثار در واقع مبین پیوندهای ذهنی، روحی و عاطفی امروزی هر جامعەای با گذشته می‌باشد. مهمترین عناصر این پیوند اتفاقات حماسی، میراثهای فرهنگی و ارزشی، افسانەها، شخصیت‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی هستند، که به تداوم دریافتهای جامعه شکل‌می‌بخشد. در واقع این آثار تبلور حافظه گروهی یک ملت می‌باشد، یعنی بخشی از حافظه هر ملتی محسوب می‌شوند و خلاء آنها موجب خلاء در فهم حال نیز می‌‌گردد.

 

ارزش فرهنگی آثار تاریخی

آثار تاریخی بەجای ماندە از گذشتە بدون شک یک میراث فرهنگی ارزشمند و ذی‌قیمت هستند، زیرا آیینە تمام‌نمای نگاه فرهنگی و ذهنیت فرهنگی گذشتگان می‌باشد، این آثار ذخایر ارزشمند فرهنگی همچون نمادها، هنجارها و ارزشهای هر جامعەای را درخود دارد و از طریق پژوهش در آنها و فهم آنها می‌توان ریشە بسیاری از نمادها، هنجارها و ارزشها را درک کرد. می‌توان بە سرچشمەهای ظهور ارزشها، هنجارها و پدیدارهای دیگر فرهنگی واقف شد و از این طریق عناصر شکل‌گیری یک ذهن مستقل و یک خود سوبژە را از طریق بازخوانی و فهم گذشتە از طریق آثار بجای ماندە در جامعە نمایان کرد، در واقع گذشتە و روایتی مستقل از گذشتە بەمثابە تاریخ حلقە واسط ارتباط فرد در چارچوب ملت در جوامع مدرن است، انسان مدرن از طریق استحصال ارزشها، هنجارها و نمادها در گذشتە خود و فرم‌دادن بە روایتی تاریخی از گذشتە خود کە آثار تاریخی در آن نقشی غیرقابل انکار دارد، پایەهای یک اجتماع نو و مدرن را بەنام ملت شکل‌دادە و فرد در درون این فرم نوین اجتماعی از طریق ارزشها و هنجارهای نوین کە ریشە در گذشتە تاریخی دارد جامعەپذیر می‌شود. بەعبارتی دیگر قدمت فرهنگی، بود فرهنگی و هویت فرهنگی هر ملتی از طریق آثار تاریخی آن ملت بازشناختە می‌شود. می‌توان گفت کە آثار تاریخی یک شجرەنامە فرهنگی برای هر ملتی است، کە مسیر ظهور، گسترش و تکامل هر ملتی را می‌نمایاند. 

https://kurdistanmedia.com/fa/news/2024/12/24

گتوو بێژێک لەگەڵ کورد کاناڵ

 

فێنۆمنێنۆلۆژی بەکرێگیراو

 

شاهۆ حوسێنی

ژینگەی کوردی لەغیابی جیهانێکی فەلسەفی لەمەر "بوون"، "مرۆڤ"، "جیهان" و "ئەخلاق" چاو لەمستی ژینگەی زەینی ئەوی‌تری دژە کوردە کە مێترۆپۆلی جیهانێکی زەینی کلۆنالیستی، ئەمپریالیستی و فاشیستیە، واتە جیهانێکی زەینی ئۆرینتالیستین کە مەبەست و ئامانجیان بەرهەم‌هێنانی بوونێکی دەسکرد لە مرۆڤی کوردە هەم بە مەبەستی سەپاندنی هێژمۆنی و دەسەڵاتی خۆیان و هەم بە مەبەستی بە کەرەسەگرتنی مرۆڤی کوردی لەخزمەت بەرژەوەندێکانی خۆیان. کورد لێرە مەبەست فۆڕمێکی ئۆبژێکتیڤ و فرەییەک لە پاژەکەکان نیە، بەڵکە هەمەکییەکانە، واتە لێرە مەبەست لەکورد دیاردە بەرچاوەکێ ڕواڵەتێکان نیە، کورد وەک بوونێک لە بان ڕوانگە سیاسێکان، بان دیاردە ڕواڵەتێکان، کورد وەک بوونێکی هەمەکی و سوژەی ئەندێشە، واتە کورد وەک بوونێکی هەمەکی نەبۆتە تەوەرەی ئەندێشە و بیر، بۆیەش لەبۆشایی ئەم جیهانە زەینی و مەعریفیە لە کورد وەک هەمەکی، جیهانێکی زەینی ئیسلامی(کورد وەک بەشێک لە ئوومەی ئیسلامی)، (کورد وەک سنوورپارێزانی بەغیرەت)، (کرێکاری کورد وەک بەشێک لە کرێکارانی جیهان) و...... دانیشتوە، ئەم زەینە بەرهەم‌هێنراوە دەرەکیە گەورەترین لێکەوتەی لە ئەمری سیاسی کوردی‌دایە.

واتە دەشی بگوترێ کە ئەم زەینە جەعلیە تەنیا خەساری غیابی زەینی کوردی نیە، بەڵکە مەجالی دەرکەوتنی ئەمری سیاسی کوردی قەپات‌کردوە و بەم شێوەیە سنوورەکانی نێوان دۆست و دوژمن تووشی جێ‌گۆڕکێ دەبن، واتە بەهۆی ڕەچاوکردنی جیهانی زەینی ئەوی‌تری کورد، ئەوەی وەک ئەمری سیاسی لەناو کۆمەڵگای کوردی‌دا دەردەکەوێت، ئەمری سیاسی ئەوی‌تری کوردە و بەم شێوەیە سنووری نێوان دۆست و دژومن لە بەرژەوەندی ئەوی‌ ‌تری دەژکورد و غەیرە کورددایە، لەوەها دۆخێك دا مرۆڤی کوردی بوونێکی "بەکرێ‌گیراوە" بەهۆی ئەوەکە ئەم عەقلییەت و فامەی کە لە دەلاقەی ئەو ڕا جیهانی دەرەوەی خۆی پێ پێناسە دەکات، بەرهەم‌هاتووی ژینگەیەکی غەیرە کوردیە بۆ وێنە ئیسلامی، ئۆرتۆدۆکسی، ئێران، عێڕاقی و ....

فێنۆمێنۆلۆژی شێعری کوردی

 

(دەلاقەیەکی دیاردەناسانە بۆ سەر شێعری سێ شآعیری نوێخواز: گۆران، سوارە و عەبوڵڵا گولابی)

 

شاهۆ حوسێنی

بێ‌گومان بەشی هەرە زۆری ئەو­ دەقانەی لەمەر شرۆڤە و ڕەخنەی­شێعری­کوردی نوسراون یان شڕۆڤەو ڕەخنەی پێکهاتەخوازنە بون بە پێ‌داگری لەسەر زمان بە مەبەستی دەرخستنی ئەو پێوەندیە دەروونیەی کە لەڕیی ئەو ماناکان دەردەکەون(هەرچەند زۆر کەمتر کەڵک لە ڕەوشت‌ناسی شرۆڤەی دیسکۆرسی فۆکۆ یان شرڤەی ڕەخنەگرانەی دیسکۆرسی فرکڵاف وەرگیراوە). واتە حەول دەدرێت لەڕێی شرۆڤەی پێکهاتەی شێعری شاعیران مانا گەلێکی جیاواز و پێکهاتەگەلێکی مانایی لەشعێردا دەربخرێت، بەکورتی زۆرتر حەول دراوە لە دەلاقەی پێکهاتەخوازی‌دا بە دەرخستنی ئەو کەرەسە زمانی و وێنایانەی کە وەک مۆسیقای دەروونی و دەرەوە، هەست و عاتفە، شێوەی گێڕانەوە، دژوازەییەکان، نەزمی دەروونی و ئەو تەناسوبانەی کەڵکیان لێ‌وەرگیراوە مانای شێعر دەربخرێت. یان ئەوەکە شرۆڤە و ڕەخنەی جوانیناسانە بوون، واتە حەول دراوە لەڕێی تیشک خستن و پێ‌داگری کردن لە سیماکانی وێنا، خەیاڵی شاعیرانەو زمان لە شێعری شاعیران‌دا، توانایی داهێنان و نوێ‌کاری لە سیمای‌خەیاڵ و زمان، جوانێکانی شێعری شاعیران دەربخرێت. پرسیارگەلێکی گرینگ کە لەم ناوەدا دێنە ئاراوە بریتین لە: وێنا و خەیاڵ یان ئیماژ لەشێعری شاعیران‌دا چ دەور و نەخشێک دەگێڕن؟ دەرخەر و ڕاگەیەنەری چ دیاردەیەکن؟ چ دیاردەیەک لە ئیماژ و خەیاڵ‌دا شاعیر دەگەینێتە تروپک؟

دەور و نەخشی ئیماژ لە شێعردا بنەڕەتیە، لەڕاستی دا چوارچێوەیەکە کە لەودا ڕەوتی زەینی مرۆڤ و ئەزموونەکانی مرۆڤ وەک لێکەوتەی پێوەندی مرۆڤ دەگەڵ ژینگە دەردەکەون، بە هەر ڕێژەیەک ئەو ئیماژانە(چوارچێوەیانە) لۆکاڵی تر بێن، پێوەندی زیاتریان دەگەڵ ژینگە و سرووشتی ژیانی شاعر هەبێت و زایەڵەی ژینگەی کۆمەڵایەتی شاعیر بێت، ئەوا شاعیر زیاتر لە سوبژەیەک، خوڵقێنەرێکی سەربەخۆ و بکەرێکی ناسکار نزیک دەبێتەوە. شاعیر زیاتر ئێستایی و ئیرەیی دەبێت لەشێعرەکانی‌دا، واتە شاعیر ڕەسەن‌تر دەبێتە مناڵی سەردەم و ژینگەی‌ژیانی.

ئەوەی‌کە بەداخەوە ڕەنگە تا هەنووکەش تیشکی نەخرابێتە سەر یان زۆر بە دەگمەن باسی لێوەکرابێت پێوەندی ژینگە لەگەڵ ئاگایی و فامی شاعیرە، واتە کارتێکەرێکانی ژینگەی سرووشتی و ژینگەی ژیانی شاعیر لەسەر فام، تێگەیشتوویی شاعیر و ڕەنگدانەوەی ئەم ژینگەیە لە شێعری شاعیردایە، واتە ئەزموونی زەینی شاعیر بەرهەمی پێوەندی ئۆرگانیکی شاعیر لەگەڵ ژینگەی‌ژیانی بێت، بەڕوونی شاعیر لەکوێی زمان، زەمان و بوونی کۆمەڵگادایە، بە کورتی تیشک خستنە سەر ئەم دیاردەیە کە شاعیر لەفام و تێگەیشتن‌دا چەنێ مناڵی ئێستا و ئێرەیە. واتە جۆری پێوەندی شاعیر لەگەڵ دەرکەوتەکانی ژینگەی ژیانی ڕواڵەتی و زەینی لەلایەک و لەلایەکی‌تر جۆری رەنگدانەوەی ئەم ژینگەیە لە شێعری شاعیردا.

دەشێ بگوترێ لە دەلاقەی فێنۆمێنۆلۆژی‌ڕا وێنای شێعری و زمان وەک ئامێری خوڵقاندنی وێنا و بەستێنی تیا خوڵقانی وێنا زایەڵەی ئەزموونەکانی شاعیر، قەیرانی ژیانی زەینی و ڕواڵەتی شاعیر و گوشارەکانی زەینی شاعیرە لە پێوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ژینگە و سرووشتی ژیانی کۆمەڵایەتی، کلتووری، جوغرافیایی و سیاسی. شاعیر لەڕێی وێنای شێعری ژیان و بوون بەم قەیرانە و کەڵکەڵانە دەبەخشێت، کەواتە وینای شێعری لە شێعری شاعیردا دەرکەوتنی ئاگایی، ئەزموونی زەینی و فامی شاعیرە. هەر بۆیەش بۆ تێگەیشتن لە وێناکانی شێعری هەرشاعیرێک وەک بەردەنگی هەستی پێویستە لە چوارچێوەی فێنۆمێنۆلۆژی‌دا ئەزموون بکەین. بەکورتی فینۆمێنۆلۆژی شێعر بانگەشەیەکە بۆ گەڕانەوە بۆ ئەزموونی ژیانی زەینی و دەروونی شاعیر و شێوازی دەرکەوتنی ئەو لە شێعردا. دیارە گریگن‌ترین کەرەسەی نەخشاندنی سرووشت و ژینگە لە شێعردا زمانە، ئەرکی زمان لەشێعردا دەرخستنی خواستێکی واقعییە کە ناشێ بگوترێ. زمان سرووشت و ژینگە لەناو شێعردا وەک بەستێن دەڕوێنێتەوە کارکرد و دەوری ژینگە لێرەش‌دا هەر ئۆبژێکتیڤە و بەستێنی دەرکەوتنی شاعیر وەک سوبژەیە.

درێژەی بابەت لەم لینکەدا دەتوانن بخوێننەوە

Shahoo Hosseini

 

ڕۆژەڤ - بابەت: هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئەمریکا و کاریگەرییەکانی لەسەر ناوچە

میوانی بەرنامە:

شاهۆ حوسێنی، شڕۆڤەکاری سیاسی