فێنۆمێنۆلۆژیی شێعری کوردی و کوردایەتی لە شێعردا

 

✍ شاهۆ حوسێنی

 

زۆر دەمێک بوو لام وابوو کە شێعری کوردی زۆر بە کورتی بە مانای نووسینی شێعر بە زمانی کوردی و کوردایەتیش دەرخستنی دیاردەی سیاسیی باو لە کوردستان لەنێو شێعردایە، واتە ئەوەیکە شاعیرێک شێعر بکاتە بەستێنی دەرخستنی دەرکەوتەی نەتەوەیی ئەمە دەبێتە کوردایەتی لە شێعردا.

 بەڵام ئێستا ڕوانگەم جیاوازە و گۆڕاوە، بەهۆی ئەوەکە ئێستاکە لەمە تێگەیشتووم کە زمان تەنیا دیاردەیەکی ئۆبژێکتیڤ و ڕواڵەتی لە پیتەکان، وشەکان و ڕەستەکان نییە، واتە پێکهاتەیەکی ڕواڵەتی لە پیتەکان کە وشە پێک دێنن و لە وشەکان کە ڕەستە پێک دێنن نییە، بەڵکوو زمان زایەڵەی جیهانێکی زەینی، ڕوانگەیەکی مەعریفیی دەروونی مرۆڤەکانە، واتە بەر لەوەیکە زمان بە شێوەی دیاردەی ڕواڵەتیی وشە و ڕەستە یان فۆڕمی فۆنێتیکس (دەنگدارێتی) بێت، زمان زەین، ئەندێشە و مێنتالیتەیە، واتە نەخشەڕێگایەکی زەینی بۆ پیناسەکردنی "خود"، "ئەوی‌تر" و جیهان، سنووربەندییەکی زەینی و دەروونییە کە سنووربەندیی ڕواڵەتی و جیهانی دەرەوەی مرۆڤ دیاری دەکات.

 بە کورتی دەشێ بگوترێت کە زمان بەر لەوەیکە فۆڕمی ڕواڵەتی وشە و ڕەستەکان بێت بە مانای توانایی زەینی و دەروونیی مرۆڤە. بۆیەش زمان ئەگەر لە فۆڕمی ڕواڵەتیدا لەخۆگری تایبەتمەندیی گشتگیری جیهانییە، بۆ وێنە ئەگەر "بکەر"، "بەرکار"، "ئاوەڵناو" و "فێعل" وەک بەشێک لە ڕێزمان لە هەموو زمانەکاندا تایبەتمەندیی هاوبەشیان هەیە و گشتگیرن، ئەوا زمان بە مانای توانایی زەینی دیاردەیەکی تاکی و کۆمەڵایەتیی تایبەتی هەر کۆمەڵگەیەکە.

 واتە دەشێ بگوترێت کە زمان لەم ئاستەدا دیاردەیەکی سوبژێکتیڤە، لەخۆگری جیهان و ساحەیەکی زەینیی تایبەتی تاک و کۆمەڵگەیەکە کە لەگەڵ تاکی کۆمەڵگەکانی‌ تر دەشێ جیاواز بێت، لەلایەک مۆرکی ژینگەی کولتووری و کۆمەڵایەتیی کۆمەڵگەی خۆی پێوە دیار بێت و لەلایەکی‌ ترەوە زایەڵەی زەمانی خۆی بێت، بە جۆرێک کە لەڕووی زمان هەم ڕەهەندی کۆمەڵایەتی بناسرێتەوە و هەمیش لەڕووی زمان کات بشێ بناسرێتەوە، زۆر بەکورتی زمان دەشێ لەخۆگری ئێستا و ئێرە بێت.

 ئا لێرەڕایە کە من پێموایە هەرچی بە کوردی نووسراوە لە ساحەی شێعردا ناچێتە نێو خانەی شێعری کوردی، بەهۆی ئەوەیکە "کوردی" وەک ئاوەڵناو ناکرێت دابەزێندرێتە ئاستی جوغرافیا، بەڵکوو کوردی لێرە ئاماژەیەکی ڕادیکاڵە بۆ جیهانی زەینی، ئەندێشە و مێنتالیتەیەک کە خاوەنی سنووربەندییە لەگەڵ مرۆڤی کۆمەڵگەکانی‌ تر، کوردی دەشی بگوترێت کە زایەڵەی ژینگەی کولتووری، کۆمەڵایەتی و مەعریفیی تایبەتی کوردستانە کە نە فارسییە، نە عەرەبییە و نە تورکییە، کەواتە بەشێکی زۆری ئەم شێعرانەی کە ئەگەرچی بە زمانی کوردین بەڵام ناوەڕۆکی ئایینی، عیرفانی، چەپی و بەکورتی هەڵگری زەینی ناکوردستانی بەمانای هاوردەیی و دەرەوەی کوردستانین ناشێ وەک شێعری کوردی پێناسە بکرێن، واتە ئەم شێعرانە کە بەشێک لە ڕەوتی سوبژێکتیڤیسم و زایەڵەی ڕەوەندی دەرکەوتنی سووژەی کوردی بە مانای زایەڵەی ژینگەی کولتووری، کۆمەڵایەتی کوردستان وەک زەین لە زەمانی تایبەتدا نین ناشێ بە شێعری کوردی پێناسە بکرێن.

 لە هەمان حاڵیشدا کوردایەتی لە شێعردا ناشێ وەک دیاردە و تایبەتمەندییەکی ئۆبژێکتیڤ واتە ڕواڵەتی لە شێعردا چاوی لێ‌ بکرێت، واتە هەوڵ بۆ دروشمدان بە کوردی، دەرخستنی سۆز و سەمپاتیکردنی سیاسی لە شێعردا ناشێ وەک کوردایەتی لە شێعردا پێناسە بکرێت، بەڵکوو کوردایەتی لە شێعردا درێژە و تەواوکەری شێعری کوردییە، بە مانای هەوڵ و تێکۆشان بۆ پەرەی شێعری کوردی و هێژمۆنیی زەین، مێنتالیتە و ئەندێشەی کوردی وەک ڕەوتێک لە خزمەت دەرکەوتنی تاک و کۆمەڵگەی کوردی وەک سوبژە و داڕشتنی سنووربەندییەک بۆ پێشگرتن لە داگیرکاری و لە ناوەرۆکی کوردانە بەتاڵکردن لەلایەن ئەوی‌ تری ناکوردستانییە.

 زۆر بە کورتی دەتوانم بڵێم کە شێعری کوردی بە مانای ڕەنگدانەوەی ئاگایی و فامی کوردانە لە شێعردایە و کوردایەتیش لە شێعردا بە مانای هەوڵ و تێکۆشان بۆ پەرە و گشتگیرکردنی ئەم ئاگایی و فامە لە شێعردایە.

زەروورەتی بەرەی کوردستانی

 گرینگی و پێویستیی دروستکردنی بەرەیەکی نیشتمانی لەژێر چەتری دیسکۆرسی کوردستانی لەنێو حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان.

بحث روز – موضوع برنامە: جنگ حتمل اسرائیل و حزب اللە

 مصاحبە با کوردکانال

زیندووکردنەوەی مێلۆدیە کوردێکان‌ یا کورداندنی مێلۆدیە تورکێکان

 

شاهۆ حوسێنی

ژیانی کۆمەڵایەتی تورکەکان لە ڕابڕدوودا لەخۆگری دوو تایبەت‌مەدنی گرینگە کە ڕەنگ‌دانەوەی ژینگی سارد و ویشیکی ژینگەی مێژوویی تورکەکان واتە موغولستان و دەورووبەرێتی، یەکەم تایبەت‌مەدنی ئەوان شواناکارەییە، ئەوان ئاژەڵدار و کۆچەر بوون بۆ دابین‌کردنی بژیوی ژیانی خۆیان و ئاژەڵەکانیان بەردەوام لە کۆچ و جێ‌گۆڕکێ‌دابوون، دووهم تایبەت‌مەندی وان کە زایەڵەی یەکەم تایبەت‌مەندیە شەڕکەری ئەوان بوە، ئەوان بۆ دابین‌کردنی ژیان بەردەوام لە شەڕ و هێرش و تاڵان دابوون و خەریکی تاڵان‌کاری بوون، هەربۆیەش لەوەها کۆمەڵگایەکی مرۆیی‌دا هونەر ئەمجۆرەی لە کۆمەڵگای نیشتەجێی ڕۆژهەڵاتی‌ناوین‌دا دەرکەوتووە بوونی نەبوە، ئەوان هیچ‌کات مەجالی خوێندەواری و هونەرپەروەریان نەبوە، بەڵام یەکجار زۆر دڕەندە، خوێن‌ڕێژ و تاڵان‌کار بوون و هەرچی بەردەستیان کەتووە تاڵانیان کردوە، ئەوان لەپاش هێرشە بەربڵاوەکەی چەنگیزخان بۆ لای ڕۆژهەڵات هەرچی دەسکەوتی مرۆیی بوو یان تاڵایان کرد یان لەناویان برد. تورکەکان لەپاش نیشتەجێ بوون لە ڕۆژهەڵاتی ناوین و بەتایبەتی کوردستان فێری شێوە مەعاشرەتی کۆمەڵایەتی تایبەتی کۆمەڵگا نیشتجێیەکان بوون، لەوان فێرە هونەر و خوێندن و پەگەیاندن بوون، دەشی بگوترێ کە ئەوان جگە لە شەڕ و هێرش هیچ ئەزموونێکان بۆ گەیاندن نەبوو، بەڵام لەبەرامبەردا شارستانییەت و هونەر فێر بوون. یەکێک لەو هونەرانە مووزیکە کە لە کۆمەڵگای نیشتەجێی کوردستان ئەوان لە کوردەکان فێری بوون و زۆر لەوەدەچێت کە  مێلۆدیە کوردێکانیان تورکاندبێت، هەر بەم جۆرەی بەهۆی دەسەڵات‌دارێتی و حکوومەتی تورکەکان بەشی هەرەزۆری ناوە کوردێکانی کوردستان سڕاونەوە و وشەی تورکیان لەجێات سەپاوە، بێ‌گومان موزیکی کوردیش دەشێ بەم شێوەیە داگیرکرابێت و ناوی تورکی بەسەردا سەپا بێت.

زیندووکردنەوەی مێلۆدیە کوردێکان

هەڵەیەک بەبەردەوامی لەناو کۆمەڵگای کوردی‌دا و لەلایەن بەشێک لە هوونەرمەندان و یەک لەوان مستەفا دادار دووپات دەکەرێتەوە، لەم داییانەدا مستەفا دادار لە وتوو وێژ لەگەڵ ڕووداو باس لە "کورداندنی" مێلۆدیە تورکێکان دەکات لەلایەن حەسەن زیرەک و سەرچاوەی مێلۆدێکانی بەشیکی زۆری گۆرانێکان نەمر حەسەن زیرەک بۆ تورکەکان دەگەڕێنێتەوە، بەباوەڕی من ئەمە هەڵەیەکی کووشەندەیە، بەباوەڕی نووسەری ئەم دێڕانە ئەم مێلۆدیان کوردی بوون و وەک چلۆن ناوی بەشیکی زۆری کوردستان بەهۆی دەسەڵاتی حکوومی تورکەکان گۆڕاوە، ئەمانیش لەلایەن تورکەکانەوە تورکێندراون، واتە لەسەرچاوەدا کوردی بوون بەڵام وەک بەشێک لە ڕەوتی ئاسمیلەکردنی کوردەکان لەڕێی کووشتن، زمان سڕینەوە و داگیرکردنی ژێئۆپۆلەتیک، داگیر کراون و تورێکندارون، واتە ملێدۆیە کوردێکان تەنیا لە زمان‌دا بەتورکی کراون، بەڵام لەهەست و زەوق‌دا بەهۆی ئەوەکە زایەڵی پێوەندی ڕووحی تاکی کورد لەگەڵ ژینگەی کوردستان بوە هیچ‌کات تورکەکان نەیان توانیوە بی توکێنن، هەربۆیەش کاتێ لەلایەن هونەرمەندانی کورد بەتایبەتی نەمران مامۆستا مەحەممەدی ماملێ و مامۆستا حەسەن زیرەک دەگەڕێندرێنەوە سەر زمانی ڕەسەنی خۆیان واتە کوردی، جارێکی‌تر هەست و زەوقی کوردانەی ئەم مێلۆدیانە لەگەڵ زمانی مێلۆدێکان بەیەک دەگەنەوە و ڕووح و ڕەوانی بیسەری کورد پاراو دەکەن، من وەک گوێ‌گری ئەم مێلۆدیانە و هۆگری موزیکی کورد بەم ڕەوتە دەڵێم زیندووکردنەوەی مێلۆدیە تورکێندراوەکان و سەرلەنوێ بەکوردی کردنیان، بەپێچەوانەی بەڕێز مستەفادادار و بەشێکی‌تر کە پێی دەڵێن کورداندنی موزیکی تورکی. بێ‌گومان لە نێوان ئەم دوو رەوتەدا جیاوازی ناوەرۆکی و گەوهەری هەیە، ڕەوتی یەکەم ئاماژە بە گەڕاندنەوەی مێلۆدیە داگیرکراوەکان‌دەکات بۆ سەرچاوە بەپێ‌داگری لە کوردانە بوونی ئەم مێلۆدیانە و ڕەوتی دووهەم ئاماژە بە داگیرکردنی مێلۆدی تورکی دەکات لەلایەن کوردەکانەوە بەپێ‌داگری لە تورکی بوونی ئەم مێلۆدیانە وەک سەرچاوە. ئەمە لەڕاستی‌دا نەکۆڵی‌کردن و بەخشینی بەشێکی گرینگی مێژووی کوردیە بە تورکەکان و ملکەچ‌کردن بۆ داگیرکاری و داگیرکەرە، مێژوویەکی کە منی کوردی ئەم سەردەمە پێویستە بۆ دەرکەوتن وەک سوبژە، سیمای خۆم لە خودی مێژووی کوردی‌دا بدۆزمەوە ببینمەوە، ئەوە لەکاتێک‌دایە کە بەهەڵە ئەم سەرچاوە گرینگە مێژووییە بە تورکەکان دەبەخشین.

بێ‌گومان موزیک دەرکەوتەیەکی گرینگی کۆمەڵایەتی و لەودا شعور و هەست لەڕیی وشە و مێلۆدی بەیەک دەگەن و دەبێتە تابڵۆیەکی زیندووی کۆمەڵایەتی کە لەلایەک دەرخەری فۆڕمی زەینی و شعووری کۆمەڵگایە و لەلایەک دەرخەری فۆڕمی هەست و زەوقی کۆمەڵگایە. لەڕاستی‌دا موزیک لەڕێی لێک‌هاڵاندنی وشە و هەست بناغەیەکی گرینگی شووناسی تاک و نەتەوەی هەر کۆمەڵگایەکە کە کارتێکەری قوڵی لەسەر پەرەی ڕووحی نەتەوەیی لەهەر کۆمەلگایەک هەیە. موزیک لەهەر چاخێکی زەمانی‌دا  دەشێ وەک پەڕتووکێکی مێژووی بخوێندرێتەوە و ببیندرێت کە لەخۆگری حەز، تاسە، ترس، دڵەڕواکێکان و خواستەکانی مرۆڤی کۆمەڵگایە. بۆیەش لەتوێژینەوە مرۆڤ‌ناسێکان‌دا دەور و ڕۆڵێکی گرینگی هەیە. بەم هۆکارانە نووسەری ئەم دێڕانە پێشنیار دەکات تا بەستێکی کوردانە و بەرپرسیارانە شرۆڤە و توێژینەوە لەسەر موزیکی کوردی بکرێت تا بەر بەخەسارە قەرەبوونەکراوەکان بگیرێت.

 

 

ڕۆژەڤ - بابەت: جەختکردنەوەی خامنەیی لەسەر پرسی ناوکی

ڕۆژەڤ - بابەت: جەختکردنەوەی خامنەیی لەسەر پرسی ناوکی

میوانی بەرنامە: شاهۆ حوسێنی، چالاکی سیاسی

ڕووماڵی‌ بایکۆتی شانۆی هەڵبژاردنەکانی ڕێژیم‌میوانی بەرنامە: شاهۆ حوسێنی، چاوەدێری سیاسی

 

لە خەباتی ئامانج‌خواز بەروو خەباتی ئارمانخواز

 

شاهۆ حوسێنی

خەبات خاوەنی گەوهەرێک و هەستییەکە، گەوهەری خەبات ئەو ڕەوت، کارەسات‌ و ڕووداوانەن کەخوڵقاون‌و ڕوویان داوە، بەڵام هەستیی خەبات بەمانای ئاگایی پەیداکردن بەو هزر، ئەندێشە و ئایدەیانەن کە ڕووداو، کارەسات و ڕەوتەکانیان خوڵقاندو، بەو پێێە دەشێ بگوترێ کە جیهانی خەبات جیهانی ئایدە و هزر و ئەندێشەکانە. ئەگەر بەکورتی بەشێ پێناسەیەک لەمەر خەبات بخرێتە روو دەتوانم بڵێم کە خەبات ئاڕمانخوازە نەک ئامانج‌خواز. ئامانج‌ لەخۆگری ئەو دیاردە ئۆبژێکتیڤ و کورت‌خایەنانە کە بەشێوەیەکی ڕەها مرۆڤ دەشێ و دەتوانێ پێیان بگات و مسۆگەریان بکات، بۆ وێنە ئامانجی پارتێکی سیاسی بردنەوەی هەڵبژاردنی سەرۆكکۆماری یان پاڕڵمانیە، واتە دەستەبەرکردنی دەسەڵات، پەرەپێ‌دانی و دەوام بەخشین بەو دەسەڵاتەیە، ئەم ئامانجە بە گەڵاڵەیەک و کاری کۆنکرێت لە نزیک‌ترین هەڵبژاردن‌دا مسۆگەر دەبێت، بەڵام ئازادی، دیمۆکراسی یان سەربەخۆیی ناشێ ئامانج بێت چوون نالوێت بەڕەهایی‌و کۆنکرێتی لە ڕەوتێکی دیاری‌کراودا دەستەبەر بکرێت، بەڵکە ڕەوتێکی درێژخایەن، مێژوویی و و کاری بەردەوامە و چوارچێوەیەکی سنووردار و دیاری‌کراوی نیە. ئازادی، دێمۆکراسی یان سەربەخۆیی دەست پێک و کۆتاییەکی نیە، بەڵکە سیروورەتێکی بەردەوامە.

 

فەلسەفەی خەبات

لەمەر فەلسەفەی خەبات دەشێ ڕوانگەی جیاواز بێتە ئاراوە، دەشێ بگوترێ کە مەبەست لە فەلسەفەی خەبات، دیاریکردن و دەرخستنی مەبەستی خەباتە، یان دیاری کردنی ئامانجی خەباتە، یان دۆزینەوەی هۆکاری خەباتە. بەڵام لەحەقیقەت‌دا فەلسەفەی خەبات یانی بیرکردنەوە، ئەندێشەکردن و هزرمەندانە ڕوانین لە شووناس و مانای خەباتە، واتەحەولی بیرمەندانە و هزرمەندانە بۆ تێگەیشتن لە لۆژیک و سازوکاری خەباتە هەڵبەتە دەشێ خەبات وەک ڕووداو، کارەسات و تێک‌هەڵچوون لە کات و شوێنی تایبەت‌دا بەشێوەی گێڕانەوەی کردەوە و دژکردەوەکان بگێڕدرێتەوە، بەڵام فەلسەفەی خەبات یانی فام و تێگەیشتن لەمانای ئەو ڕووداو و کارەساتانەی کە ڕوویان داوە، ئەو کردەوە و دژکردەوانەی دەرکەوتوون. ئەگەر بشێت کە بەکوورتی پێناسەیەک لە خەبات بکرێت، دەشێ بگوترێ کە خەبات ڕەوتێکی ئاڕمانخوازانەیە. ڕەنگە بەلای زۆرانەوە خەبات ئامانج‌خواز بێت، بەڵام خەبات حەول و کۆششێکی کوورت خایەن و سنووردار نیە، بۆیە ناشێت کە ئامانج‌خواز بێت. ئاڕمان بە پێچەوانەی ئامانج مرۆڤ دەتوانێ لێی نزیک بێتەوە، بەڵام هیچ‌کات بەشێوەیەکی ڕەها و دائیمی ناتوانێ پێی بگات. لەڕاستی‌دا ئاڕمانەکان کۆگشتیەک لە ئیدەئالەکانن کە لە ئاسۆ دوورەدەستەکانن کە دەشێ لێیان نزیک بینەوە بەڵام بەشێوەیەکی گشتی و تەواو هیچ‌کات نالوێت کە دەستەبەر بکرێن. ئێستا کە دیاری‌کرا خەبات ئاڕمانخوازە، پرسیارێکی گرینگ لەم ناوەدا دێتە گۆڕێ، ئەمیش ئەوەیە کە ئاڕمانی خەبات چیە؟

وڵامی ئەم پرسیارە دەکرێ بەزۆر شێوازی جۆراوجۆر بدرێتەوە، بەڵام بە کۆنکرێتی دەشێ بگوترێ کە ئامانجی خەبات پشکووتن و پەرەی هزر و ئەندێشەیە بەمانای پەرەی عەقڵانییەت، طی‌گەیستنی عەقڵانی و ئاگاهیە. ئەم ڕەوتە سەرەتا لە زەین و دەروون‌دا ڕوودەدات و لەدەرەوە دەبێتە بەستێن و هۆکاری باشتربوونی دۆخی ژیانی مرۆڤ و کۆمەڵگا. بۆ وێنە لیبرالیسمی سیاسی سەرەتا وەک ئەندێشە لە زەین و دەروونی جۆن لاک‌دا دەرکەوت و دوایی لە دەرەوەی زەین و و دەروونی لاک و لەناو کۆمەڵگادا و لەناو ژیانی ڕواڵەتی کۆمەڵگا دێمۆکراسی لێ‌کەوتەوە. کەوابێ دەشێ وەک ئیدەئالیستیک بگوترێ کە ئەوە ئایدەکان و ئەندێشەکانن کە واقعییەتەکانی کۆمەڵگا مرۆییەکان سازدەکەن. واتە ئایدەکان و ئەندێشەکان بەر لە کردەوە و دژکردەوەکان، حەڕەکەتی ڕواڵەتی مرۆڤەکان و کۆمەڵگەکان دەردەکەون، ئەوان نەقشەڕیگا و پلانی حەڕەکەتن.

مێژووی خەباتی مرۆڤ و کۆمەڵگەکان و مێژووی پێشکەوت وەک بەرهەمی خەبات لەڕاستی‌دا شتێک نیە جگە لەمێژووی هزر و ئایدە و ئەندێشە، کەوابێ دەشێ بگوترێ کە بۆ پێشکەوت و بەرەوپێش چوون و نزیک بوونەوە لە ئاڕمان مرۆڤ و کۆمەڵگا مرۆییەکان پێویستیان بە پێشکەوت و ئاڵوگۆڕی هزر و ئایدە و ئەندێشە هەیە.

 

خەبات لە ڕۆژهەڵاتی‌کوردستان

تا بەر لە دەرکەوتنی کۆمەڵەی ژ-ک بۆ وێنە شۆڕشی سمکۆ و شۆڕشەکانی‌تر لە کوردستان ئامانج تەوەرە بوون، شۆڕش بۆ وەدست‌هێنانی دەسەڵات و مسۆگەرکردنی پاشایەتی. بەڵام دەرکەوتنی کۆمەڵەی ژ-ک یەکەم چەخماخەی شۆڕشی ئاڕمانخواز لە کوردستان بوو کە لەسەر ئەساسی دوو ئایدەی ئازادی و سەربەخۆیی نەتەوەیی کورد بنیادنرابوو، ئەندامانی ژ-ک و کۆمەڵەی وەک چوارچێوەیەک کە تاکی کورد لەودا کۆکرابوە، چوارچێوە، مانیفێست یان ڕیکخراوەیەکی بۆ دەستەبەرکردنی حکوومەت، پاشایەتی یان دەسەڵاتی سیاسی نەبوو، لەڕاستی بنەما و ئەساسی ئاگایی بەخشی و مەعریفەت‌بەخشی بە تاک و کۆمەڵگای کورد بوو کە بەو زەین و ئاگاییە بگەن کە کوردیش نەتەوەیە و وەک هەموو نەتەوەکانی‌تر مافی ئازادی و سەربەخۆییە هەیە، ئەوان هیچ‌کات لەسەر ئەو باوەڕە نەبوون لەڕێی دەستەبەرکردنی دەسەڵات و بەشداربوون لە دەسەڵاتی سیاسی‌دا سەربەخۆیی، ئازادی یان مەجالی چارەخۆنووین دەستەبەر و مسۆگەر دەبێت، بەڵکە ئەوان لەوە تێ‌گەیشتبوون کە سەرەتا ئایدە و ئەندێشەیەک لەمەر ئازادی و سەربەخۆیی پێویستە کە وەک زەین و مێنتالیتە ببێتە بەستێنی پەروەردەکردنی تاکی کورد و بەرهەم‌هێنانی سووژەی کورد، کە سوژەی کوردی و تاکی ئاگایی کورد بەرهەم‌هات و مرۆڤی کوردی بەو ئاگاییە گەیشت کە جوغرافیایەکی زەینی و مەعریفی جیاواز لەوی‌تری فارسی هەیە، ئینجا ئایدە و ئەندێشەی کوردانە دەبێتە ڕایەڵی لێك‌گرێدەرەوەی تاکەکان و بەم شێوەیە نەتەوەی کورد بان تایفە و عەشیرە دەردەکەوێت. لەڕوانگەی کۆمەڵەی ژ-ک دا دەشێ بگوترێ کە کورد بوون و کوردستانی بوون پرۆسەیەکی درێژخایەن و دوورمەودایە بۆ دەستەبەرکردنی ئازادی و سەربەخۆیی و ئازادی و سەربەخۆییش سەیروورەتێکە لە زەمان و ئەندێشەدا.