۱۴۰۱ دی ۲۶, دوشنبه
مصاحبە با کورد کانال
مهمان برنامە: شاهو حسینی / کنشگر سیاسی
#ژن_ژیان_ئازادی
#کوردستان_کۆڵ_نادا
#کوردستان_تسلیم‌ناپذیر
#شۆڕشی_ژینا
#انقلاب_ژینا
Media
۱۴۰۱ دی ۱۶, جمعه
کۆژیتۆی کوردی
(من کوردانە بیردەکەمەوە، کەوابێ هەم)
شاهۆ حوسێنی
لەبڕی پێشەکی:
کورد لە کوردستان وەک بوونێک
زۆربەی کات لەنێوان سێ بوونی کلۆنیالیستی ئیسلامی، لێنینیستی و کەماڵیستی،
ئێرانستی و عەرەبیسم‌دا گێژی خواردۆتەوە، واتە حەولی داوە بوونی خۆی، کێشە و
قەیرانەکانی و مسۆگەر بوونی لەڕێی ئەم زەینە کلۆنیالیستیانەدابخوێنێتەوە و
چارەسەریان بکات، ئەمە لەکاتێک‌دایە کە گرینگ‌تیرین تایبەمەندی نیزامی ئێپیستمۆلۆژی(مەعرفەت‌ناسی)
ئەم زەینانە، ڕوانینی ئۆبژێکتیڤیستیانە بە نیسبەت کورد، کێشەی کورد و بوون‌ناسی
کوردە. ئەوان بە بەردەوامی حەولی سڕینەوەی کورد وەک بوون دەدەن لەڕێی تواندنەوەی
کورد لەناو ئەو شووناس و چوارچێوە زەینیەدا کە بوونێکی مەسخ‌کراو لە کورد
دەردەخات. ئەم زەینە کلۆنیالانە حەول دەدەن لەڕێی بەرگرتن بە دەرکەوتنی کۆژیتۆی
کوردی و سەپاندنی کۆژیتۆی ئیسلامی، لێنینستی، کەمالیستی، ئێترانیستی و عەڕەبی
بوونێکی دەسکرد، دەستەمۆ و ملکەچ لە کورد بەرهەم بهێنن. واتە لەڕێی داگیرکردنی
زەینی و مەعریفی کورد، بەتاڵ کردنی کورد وەک بوون لە کۆژیتۆی کوردی و نێوئاخن‌کردنی
بە زەینێکی دەرەکی داگیرکەر، سەربەخۆیی لە کورد داماڵن و بەر بگرن بە دەرکەوتنی
بوونێکی سەربەخۆ لە کورد. واتە لەڕیی بەرگرتن بە دەرکەوتنی کورد وەک بیر، زەین و
فەلسەفە بە مانای ئەندێشەی لۆژیکی و پاساوکەری فۆرمێک لە بوون یان کۆژیتۆی کوردی بە مانای بوونێکی خۆپێناسەکەر،
خۆدەرخەر و خۆڕێکخەری سەربەخۆ، بەر دەگرن بە سەربەخۆیی کورد لەبوارەکانی تری
کۆمەڵایەتی، سیاسی، کلتووری و ئابووری. ئا لێرەڕایە کە گریگنایەتی کۆژیتۆی کوردی
دەردەکەوێت و پێویستە تیشکی بخرێتە سەر و شرۆڤە بکرێت.
کۆژیتۆ دەست‌پێکی سەربەخۆیی:
کۆژیتۆ دەست‌پێک، بنەما و ئەساسی
هەستیە، کە لەو ڕا مرۆڤ وەک تەنیا سوژەی ڕاستەقینە بەو هۆیەوە کە مرۆڤ بیردەکاتەوە
و لەڕیی بیرکردنەوە خۆی، ئەوی‌تر و جیهان دەردەخات، دەردەکەوێت، واتە لەڕێی کۆژیتۆ
مرۆڤ دەگاتە ئەو پلە و بایەخە وەک سوژە کە هەموو بوونەکانی‌تر بوونایان دەروەست بە
بوونی مرۆڤە. کۆژیتۆ لەڕێی "من بیردەکەمەوە"ڕا دەردەکەوێت، ئەو ئەندێشە،
زەین و هزرەی کە پێ داگری دەکات لە ڕەسەنایەتی، هێز و حزووری مرۆڤ وەک تەوەرە و
ناوەندی جیهان بەگشتی.
لەڕاستی‌دا لەڕێی منی بیرمەند و منی
بیرکەرەوەڕایە کە هەم خۆم وەک جیسم و هەموو جیهانی دەرەوەی من مەجالی دەرکەوتن و
مسۆگەر بوون پەیدا دەکەن. بەگشتی دەشێ بگوترێ مرۆڤ بە بیرکردنەوە و بە
دەرکەوتنی"من بیردەکەمەوە" دەور و نەخشیکی تەوەرەیی لەناو هەموو بوونەکانی‌تردا
بۆخۆی مسۆگەر کرد و لەڕێی چەمکی "من بیردەکەمەوە کەوابێ هەم" سەرکەوتنی
منی مرۆڤ و پێگەی منی مرۆڤ کە لەخۆگری سەربەخۆیی منە بەسەر بوونەکانی‌تردا مسۆگەر
دەبێت. بێ گومان ئەو یەقینە بە بوونی خود و بە من وەک کۆژیتۆ لە شک و گومانەوە
دەست پێ‌دەکات، مرۆڤ لەڕیی گومان خستنە سەر ئەو دیاردانەی کە ئەو لەخۆ دەگرن،
پێناسەی دەکەن و شووناسی بۆ ساز دەکەن، دەتوانێ بە خودی ڕاستەقینە و خۆبنیادنەری
بگات، مرۆڤ لە ڕێی گومان خستنە سەر ئەو شووناسە داسەپاوەی کە ئەوی‌تری پاوانخواز،
داگیرکەر و داپڵۆسێنەر بە سەری‌دا سەپاندەوە دەگاتە خودی گەوهەری و ڕاستەقینە. بەو
پێیە دەشێ بگوترێ کە دەرکەوتنی من وەک کۆژیتۆ بە مانای منی خاوەن هزر و ئەندێشەی
سەربەخۆ وەک بەرهەمێکی لۆکاڵی منی ڕەخسیو لە جەغزی ئەوی‌ترە کە ڕێگا بۆ سەربەخۆیی
لە بوارەکانی‌تر دەڕەخسێنیت و بنەمای سەربەخۆییەکانی‌ترە.
حەولە سەرەتاییەکان بۆ دەرکەوتنی
کۆژیتۆی کوردی:
کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدهەم کە هاوکاتە لەگەڵ دەرچوونی ڕۆژنامەی کوردستان، لە
لایەن مێقداد مەدحەت بەدرخان، و سەرەتاکانی سەدەی بیستەمی زایینی کە هاوکاتە لەگەڵ
دەرکەوتنی کۆڕ و کۆمەڵە کوردییەکان، دەشێ وەک دەست‌پێکی دەرکەوتنی ئاڵوگۆڕی
زەینی، حەول بۆ دەرخستنی ڕوانینێکی کوردانە لە کورد، بونیادنانی کوردبوونێکی
لۆکاڵی بەدەر لە ڕوانگەی داگیرکەران و یۆریانتالیستەکان، ئاڵوگۆڕی کۆمەڵایەتی و
کلتووری لە کۆمەڵگای کوردی‌دا پێناسەبکرێت. بەهۆی ئەوەی کە ئاڵوگۆڕی لە ئیمپراتووڕی
عووسمانی بەشێوەی ڕێفۆرمخوازی و بزاڤی لالە و درەکەوتنی کۆڕ و کۆمەڵە کۆمەڵایەتییەکان
کە بەرهەمی ئاڵوگۆری لە سیستمی فێرکاری، هاموشۆی کۆمەڵانی خوێندکار بۆ ڕۆژئاوای مۆدێڕن،
خوێندن لە خویندگا مۆدێرنەکانی ڕۆژئاوادا ئاڵوگۆڕی لە کلتووری کۆمەڵگا و ئەندێشەی
کۆمەڵگادا ساز کرد، لەوەها دۆخێک دابوو کە یەکەم کۆڕ و کۆمەڵە کوردییەکان دەرکەوتن.
کۆڕ و کۆمە ڵەکوردێکان دوو دیاردەی گرینگیان هەبوون، یەکەم ئەوەکە فۆرماسیون‌گەلێکی
ڕۆناک‌بیرانە بوون و دووهەم نەتەوەخواز بوون(دووادیاردەی کە وەک بنەما بۆ
دەرکەوتنی کۆگیتۆی کوردی دەوری سەرەکی دەگێرن). بنیادنەرانی ئەم کۆڕ و کۆمەڵانە کەسانی
خوێندکار و خاوەن هزر و ئەندێشەی نوێ بوون. ئەوان بە حەول و کۆشش بۆ پەرەپێدانی
هزر و ئایدیای نوێ لەڕاستی‌دا بەگژ بیر و ئایدیای نەریتی و کۆنی کۆمەڵگادا ڕۆچوون
و ڕەخنەگری کلتوور و ئایدیای نەریتی کۆمەڵگا بوون. هەروەها ئەوان بە بنیادنانی کۆڕ
و کۆمەڵی کوردی و بزاڤێکی کۆمەڵایەتی بە کردەوە تێکۆشاون و لە کۆمەڵگادا هەنگاویان
بۆ وەدیهێنانی ئاڵوگۆڕ هەڵێناوەتەوە. بە کورتی دەشێ بگوترێ کە ئەندێشەی نوێ، کردەوە
بۆ ئاڵوگۆڕی و کۆششی مەدەنیانە (ڕەوە و کۆمەڵگا خەبات کردن نەک حەول بۆ دەسەڵات) سێ
تایبەت‌مەندی گرینگی ڕووناک‌بیرانن کە لە ڕێکخەڕانی کۆڕ و کۆمەڵە کوردییەکان‌دا هەبوو.
ئەم ڕەوتە بە زۆر هۆکار و یەک لەوان دەرکەوتنی دەسەڵاتە ئیمپڕیالیتستیە
شێوە مۆدێڕنەکانی ڕەزاخانی لە ئێران، کەماڵیستی لە تورکیا، کمۆنیستی و لەپشان
بەعسی لە عێراق و سووریا لە تەنیشت پەرە و هێژمۆنی ئایدۆلۆژی، عەقڵانییەت و
دەسەڵاتی چەپی لێنینیستی لە ڕۆژهەڵاتی ناوین و هێژمۆنی ئەو ئایدۆلۆژیە لەناو چینی
خوێندکار و شێوە ڕووناکبیری کورد، ناکام مایەوە و کۆتایی پێ هات، لەگەڵ ئەوەدا
ڕەوتی نەتەوەخوازی حەولی ڕێکخستنی کۆمەڵگا و بەدواچوونی بۆ مافەکانی کوردی دەکرد،
بەداخەوە هێژمۆنی پۆزەیتۆسیم لەناو نەتەوەخوازەکان‌دا هەموو حەول و کۆششەکانی
لەناو چوارچێوەی دەسەڵاتی سیاسی‌دا قەتیس کردبوە.
ئاڵوگۆڕی لەئاگایی تاکی کورد‌دا:
دابڕانی کۆمەڵگای کوردی پاش شەڕی یەکەمی جیهانی لە ئەندێشە و ڕوانگەی
نەریتی، دەشێ وەک یەکەم چرۆی فام و خۆئاگایی لەناو تاک و کۆمەڵگای کوردی ببیندرێت،
ئەم فام و خۆئاگاییە بەشی زۆری بەرهەمی ئاڵوگۆڕی لە ژینگەی کۆمەڵایەتی، سیاسی و
کلتووری ئەم ژێئۆپۆلەتیکانە بوو کە لەپاش شەڕی یەکەمی جیهانی کوردیان تیا پارچەکرا
و خەونەکانی کورد بۆ دامەزراندنی کیانێکی سەربەخۆی کوردی تیا نێژرا. بێ‌گومان ئەم
تێگەیشتن و فامە لەم دۆخە قەیراناویەش بەرهەمی پەرەی خوێندنی نوێ، ڕۆژنامەگەری
کوردی و دەرکەوتنی کۆڕ و کۆمەڵە کوردێکان بوو. تێگەیشتن لەوەکە کورد تورک، فارس و
عەڕەب نیە و ژینگەی ڕواڵەتی و زەینی ئەو جیاوازی هەیە لەگەڵ ئەم سێ ژینگەیە
لەڕاستی‌دا یەکەم هەنگاوی دەرکەوتنی کۆژیتۆی کورد بوو. بەڵام بەشێکی زۆری
قەیرانەکە کە دەگەڕاوە سەر بنیادنانی زەین و کردنەوەی دەلاقەیەکی کوردانەی بەڕوی
کێشەکان‌دا هەر ماوەتەوە، کورد لەدرێژەدا لەگەڵ ئەوەدا حەولی دەرخستنی جیاوازی خۆی
لەگەڵ ئەوی‌تری تورک، فارس و عەڕەب دەدا، بەڵام ڕێک لەناو جوگرافیای زەینی ئەوی‌تردا
خوێندنەوەی بۆخۆی و ئەوی‌تر دەکرد، واتە بەشێک لە نەتەوەخوازانی کورد، حەولی پاساوکردنی
نەتەوەخوازیان لە دەلاقەی ئایین‌ڕا دەدا و بەم شێوەیە ئایینخوازی بوو بە
چوارچێوەیەک بۆ پەروەردەی نەتەوەخوازی کوردی. کێشەی گرینگی ئەم ڕەوتە لەوەدا بوو
کە ئایین وەک زەین و فۆڕمێک لە عەقڵانییەت، هاوردەیەکی عەڕەبی و ناکوردی بوو.
بەشێکی‌تری کۆمەڵگای کوردی لە دەلاقەی ئەندێشەکانی چەپ(لێنینیسم، مائۆئیسم و
ئانارشیسم) ڕا خوێندنەوەیان بۆ قەیرانەکانی کۆمەڵگای کوردی و یەک لەوان قەیرانی
نەتەوەیی دەکرد، ئەم بەشەش بوونە دوو تاقم: تاقمێکیان ئەساسەن نەکۆڵیان لە
نەتەوەخوازی دەکرد و وەک دیاردەیەکی بۆرژوازی و ئەمپریالیسمیان پێناسە دەکرد،
تاقمی دووهەمیش حەولیان‌دا چەپ وەک
چوارچێوەیەک بۆ پەرەی نەتەوەخوازی کوردی بەکار بێنن، کێشەی ئەم دیاردەیەش ئەمە
بوو، کە ئەساسەن چەپ وەک ئەندێشە و زەین هیچ تایبەت‌مەندێکی وێک‌چووی لەگەڵ
کۆمەڵگا، ژینگە و تاکی کورد نەبوو، واتە تاک و کۆمەڵگای کورد لە غیابی زەینێکی
کوردانە بەر لەوەکە وەک سوژەیەکی کوردی دەربکەون، بوونە ئۆبژە و کەرەسەی بیرۆکەی
چەپ.
بەشیکی‌تری کۆمەڵگای کوردی حەولیان دەدا نەتەوەخوازی کوردی لە دەلاقەی
زەین، فام و تێ‌گەیشتنی نەتەوەی باڵادەستی تورک، فارس و عەڕەب‌ڕا بخوێننەوە، واتە
نەتەوەخوازی تورکی، فارسی و عەڕەبی جیهانێکی مەعریفی و چوارچێوەیەک بوو کە لەودا
خەریکی پەروەردەی نەتەوەخوازی کوردی بوون، گرینگ‌ترین کێشەی ئەم ڕەوتەش لەوودا بوو
کە ئەساسەن ئەم سێ فۆڕم لە نەتەوەخوازیە هیچ باوەڕێکی بە کۆژیتۆی کورد نەبوو و
ئەساسەن ڕوانگەیەکی ئۆبژێکتیڤیستانەیان بە نیسبەت کورد و ئەوی‌تری خۆیان هەبوو.
ئاکام:
بێ‌گومان دەست‌پێکی سەربەخۆیی لە
ڕواڵەتی سیاسی‌دا بەرهەمی سەربەخۆیی زەینی، ئاگایی و سەربەخۆیی لە فام و تێ‌گەیشتنە،
واتە دەلاقەیەکی مەعریفی بۆ ڕوانیین، شرۆڤە و فامی "خۆد"، "ئەوی‌تر"
و جیهان کە بەرهەمی ژینگەی کۆمەڵایەتی "خود" بێت، واتە دەرکەوتنی "کۆژیتۆ"
سەرەتا و چەخماخەی هەر فۆڕم لە سەربەخۆییەکە، ئەم کۆژیتۆیە خاوەنی جیهانێکی زەینی
و مەعریفیە کە سنووربەندی هەیە لە فام و تی‌گەیشتن لەگەڵ ئەوی‌تر و لە دەرەوەی
سنووری زەینی ئەی‌تردا کایە دەکات. کۆژیتۆ وەک خۆی بیردەکاتەوە و سەرەتا ژیئۆپۆلەتیکێکی
زەینی و مەعریفی بنیاد دەنێت و هەر ئەمەش دەبێتە نەخشە ڕێگای کردە و کردەوەکانی.
لە غیابی کۆژیتۆی کوردی"بوونێکی کە کوردانە بیر دەکاتەوە و لەژێر ڕێنمایی
بیری کوردانەی‌دا هەڵس‌و کەوت دەکات" مافی کورد وەک بوونێکی کورد کە نە
تورکە، نە فارسە و نە عەڕەب دەستەبەر نابێت.
۱۴۰۱ دی ۱۴, چهارشنبه
وتوو وێژێک لەتەک کاناڵی ئاسمانی ڕووداو
١- ئەمە بە مانای گۆڕیای سیستمی سیاسی یان مۆدێلی حکوومەتی نیە
٢- ئەمە تەنیا بە مانای گۆڕینی شێوازی مودێریتی و بەڕێوە
بەریە
٣_ ئاڵوگۆری لە ڕوانگەی کۆماری ئیسلامی دا بە مانای گۆران لە خزمەت کۆمەڵگادا نیە، بەڵکە مەبەست توودن وتوڵتر کردنی شێوازەکانی سەرکووتە وە هێندێک ڕوانگە و بابەتی تر کە باسی لێوەکراوە، سپاس بۆ هێژا کاک فوئاد ڕەحیم
۱۴۰۱ آذر ۱۶, چهارشنبه
پدیدارشناسی دمکراتیزاسیون در ایران
شاهو حسینی
مقدمه:
با توجە بە اینکە موضوع محوری این نوشتار دمکراتیزاسیون ( Democratizatio) است و در این نوشتار تلاش می‌شود بە این
پرسش پاسخ دادە شود کە چرا روندها و تلاشهای اجتماعی و سیاسی در ایران طی بیش دو
سدە گذشتە منجر به شکل‌گیری نظامی دمکراتیک و جامعەای باز در ایران نشدە، ضروری
است کە توضیحی هر چند کوتاه در مورد "دمکراتیزاسیون" ارائە بشود.
اندیشمندان دموکراتیزاسیون را فرایندها و روندهای منجر به تغییر در نظام سیاسی غیردموکراتیک
به سوی یک نظام سیاسی دموکراتیک می‌دانند. به عبارتی بهتر دمکراتیزاسیون به بررسی روندها
و بسترهای اجتماعی، فرهنگی و فکری گذار از یک رژیم تمامیت‌خواه به یک نظام‌های دموکراتیک و همچنین زمینه‌های
تحکیم، دوام و پایداری دمکراسی می‌پردازد.
نظریات گوناگون در مورد دمکراتیزاسیون:
نظریات پیرامون دمکراتیزاسیون به طور کلی به سە دستە:
ساختاگرایانە، کنشگرایانە و جهان‌گرایانە تقسیم می‌شوند.
１-
ساختارگرایان:
نظریات ساختارگرایانە بهطورکلی بر لزوم پیدایش برخی از شرایط برای گذار به دموکراسی
تأکید دارند. این عوامل عبارتند از:
الف: توسعەاقتصادی به معنای گسترش ثروت در جامعە که موجبات توسعه‌ی
آموزش، گسترش کیفیت و کمیت دانش، توسعە شهرنشینی، تقویت رسانه‌های جمعی و تنظیم و
تلطیف منازعات سیاسی می‌شود و این شرایط نیز به نوبە خود زمینەساز ظهور دموکراسی
خواهند شد. در واقع توسعە اقتصادی موجد شکل‌گیری طبقە متوسط مستقل از دولت است. دو
عامل رفاەاقتصادی و استقلال از دولت، زمینە ظهور جامعە مدنی است کە بە دنبال آن
نهادهای قدرتمندی همچون انجمن‌ها، گروههای ذی‌نفع و احزاب سیاسی در مقابل دولت شدە
و با تضعیف قدرت دولت موجبات احترام دولت بە آزادیهای فردی و اجتماعی شکل‌گرفتە و
از تمامیت‌خواهی و اقدارگرایی دولت پیش‌گیری می‌شود[1].
ب: فرهنگ سیاسی: ساختارگرایان در مورد بسترهای فرهنگی
گذار به دمکراسی بر فرهنگ سیاسی تأکید ویژەای دارند. به نظر برخی از آنها فرهنگ سیاسی
دموکراتیک موجد شکل‌گیری زندگی سیاسی دموکراتیک می‌شود. آنها در تکوین فرهنگ سیاسی
دموکراتیک همچنین بر اهمیت عواملی نظیر فرایند جامعه‌پذیری اولیه مانند خانواده و
ثانویه مانند ارتباطات و آموزش‌های عمومی و سیاسی تأکید کردەاند. آلموند و وربا در
کتاب "فرهنگ مدنی" استدلال کرده‌اند که دموکراسی با ثبات نیازمند
شهروندانی است که دارای فرهنگ تابعیت و مشارکتی باشند. بر اساس نظریات آنان اگر
فرهنگ سیاسی دموکراتیک در جامعه‌ای به‌وجود آید و افراد با ارزش‌های دموکراسی آشنا
شوند، می‌توانند دموکراسی را برقرار سازند.[2].
پ: فورماسیونهای تاریخی خاص: به این معنا کە
دمکراتیزاسیون تابع الگوی خاصی از روابط ساختاری میان دولت طبقات اجتماعی است.
برینگتون مور در کتاب "ریشه‌های اجتماعی دیکتاتوری و دموکراسی" به نقش
طبقە متوسط و بورژوازی در تضعیف قدرت دولت در گذار به دمکراسی می‌پردازد. بەنظر
مور، افول قدرت اقتصادی ـ اجتماعی اشراف زمین‌دار و تضعیف آن در برابر بورژوازی،
محو شیوه‌ی تولید کشاورزی مبتنی بر سرکوب نیروی کار که نتیجه تجاری شدن کشاورزی و
تبدیل طبقه‌ی دهقان به پرولتاریای روستایی یا کشاورزان، جزء پیش‌شرط‌های استقرار
دموکراسی است.[3].
２-
کنش‌گرایانه: به کنش کارگزاران اجتماعی اهمیت می‌دهند.
در واقع این دسته از نظریات به‌جای تأکید بر ساختارها، بە نقش آگاهانه‌ی نیروها و
کارگزاران اجتماعی و سیاسی، به ویژه نخبگان سیاسی یا همان طبقه‌ی حاکمه در پیش‌برد
دموکراسی تأکید می‌کنند. مقاله‌ی دانکوارت ای. روستو با عنوان «گذار به دموکراسی،
به سوی یک الگوی دینامیک» که در سال 1970م منتشر شد، اولین اثر مهم در این زمینه
است که راهی را برای نگرش‌های کنش‌گرایانه به فرایند گذار به دموکراسی گشود. به
نظر او فرایند دموکراتیزاسیون در همه‌ی جهان فرایند یکسان نیست بلکه هر کشور با
توجه شرائط خاص خود راهی را متفاوت از دیگر کشورها به سوی دموکراسی طی خواهد نمود
و دموکراسی معلول علتی عام و مشترک نیست[4].
３-
جهان‌گرایان: که در تحلیل گذار به دموکراسی، به نقش
فشارهای بین‌المللی و تأثیرات ناشی از جهانی شدن اهمیت می‌دهند. پیروان مکتب نظام
جهانی نیز که به پیروی از والرشتاین سعی دارند مسائل سیاسی را در چارچوب نظام جهانی
بفهمند بر یک گذار دموکراتیک همچون موجی جهانی تأکید دارند که موجب افزایش عقلانیت
در ابعاد مختلف نظام جهانی و به دنبال آن توسعه‌ی دموکراسی می‌شود. گذار به دموکراسی
از نظر آنان ریشه در ماهیت و مکانیسم تعاملات جهانی دارد[5]. نظریه‌ی
امواج دموکراسی نیز دربرگیرنده تأثیرات نظام‌های سیاسی از پیدایی دموکراسی در دیگر
مناطق می‌باشد. در این نگرش بر اهمیت نقش عوامل منطقه‌ای و جهانی در استقرار و
گسترش دموکراسی تأکید میگردد. به نظر اندیشمندان این نحله ظهور دموکراسی در یک
کشور می‌تواند قوه محرکه‌ای برای دیگر کشورهای آن منطقە و دیگرمناطق باشد[6].
سیر مدرنیزاسیون در ایران:
با توجە بە اینکە پیش‌نیاز دمکراتیزاسیون در هر جامعەای
مدرنیزاسیون است و دمکراتیزاسیون یکی از نتایج و تبعات مدرنیزاسیون می‌باشد، تلاش
می‌شود تا بە اختصار سیر مدرنیزاسیون در ایران بررسی گردد. تلاشها برای
مدرنیزاسیون در ایران از دوران جنگهای روسیە و ایران شروع شد. به عبارتی دیگر
مدرنیزاسیون در ایران در این دورە بجای تلاش برای دمکراتیزەکردن، گسترش جامعە
مدنی، آزادیهای سیاسی و پلورالیزم تلاشی بود در راستای تقویت قوای نظامی، بەروز
کردن و گسترش ارتش و تهیە لوازم نظامی نو و مدرن. برای تحقق چنین آرزویی در دورە
قاجار تعدادی دانشجو برای تحصیل به اروپا اعزام شدند کە از میان آنها تعدادی جذب
لژهای اروپا گشتە و خواستار تغییراتی در ساختار سیاسی ایران شدند، آنها حول محور
قانون اساسی، پارلمان و نظام مشروطه اتفاق نظر پیداکردە و تلاش کردند. ایران اگرچە
هیچگاه نتوانست به یک ارتش منسجم، مدرن و پیشرفته در دورە قاجار دست یابد، اما در
زمان مظفرالدین‌شاه نظام مشروطه استقرار یافت، این نظام در ادوار مختلف دچار
چالشهای فراوان شد. ابتدا محمدعلی‌شاه با کمک روسها مجلس را بە توپ بست، سپس با
ظهور رضاخان در افق سیاسی ایران و شکل‌گیری سلسلە پهلوی با نظام مشروطه وداع شد و
پس از آن نیز همە تلاشها معطوف بە دستیابی بە قدرت سیاسی، شکل‌دادن بە نظام سیاسی
مطابق ایدئولوژی مطلوب و ساقط کردن نظام سیاسی حاکم و موجود گردید، در واقع
مدرنیزاسیون در ایران هموارە در محاق نگاه ابژکتیویستی، ابزارانگارانە و
فرمالیستانە قرارداشتە و بدین ترتیب هیچگاه تلاشهای گوناگون برای مدرنیزاسیون در
ایران منجر بە مدرن شدن ایران و در نتیجه دمکراتیزاسیون نگردید. بدون‌تردید یکی از
مهمترین و ریشەای‌ترین موانع تحقق مدرنیزاسیون و بە تبع آن دمکراتیزاسیون در ایران
نظام معرفت‌شناسی ایرانی می‌باشد.
نظام معرفت‌شناسی ایرانی:
معرفت‌شناسی با عنوان نظریەدانش شناخت، آگاهی و باور شناختە
می‌شود و نحوە نظم‌گیری، نظام یافتن و ساختارگیری ذهنی انسان برای کسب شناخت و
آگاهی با عنوان نظام معرفت شناسی معرفی میگردد. اهمیت نظام معرفت‌شناسی در این
است که در واقع ریشەی فهم اندیشه رهبران سیاسی و اجتماعی یک جامعه میسر نمی‌گردد،
مگر آنکە به نظام معرفت‌شناسی آنها پی بردە شود. در واقع در نظام معرفت‌شناسی به فرایند
ظهور دانش ها و نحوه پیدایش تفکر فلسفی، شناخت خود، مرزبندی معرفتی میان خود و
دیگری، نحوە شناخت ماهیت خود و دیگری پرداختە می‌شود. نظام معرفت شناسی مورد نظر
در اینجا نظام معرفت‌شناسی ملی‌گرایی ایرانی است. ملی‌گرایی ایرانی به مثابە
اندیشه و فرمی از معرفت و نظامی برای شناخت و درک خود در واقع توسط میرزا فتحعلی
آخوندزاده به عنوان ابزاری معرفتی جهت تقابل، دفع و انکار اسلام‌گرایی و عرب‌گرایی
مخفی شده در اسلام‌گرایی که بە قول او توسط علما در ایران ترویج می‌شد، ارائە
گردید[7].
میرزا آقاخان کرمانی بعدا اندیشەهای آخوندزادە در باب ملی‌گرایی ایرانی را با
استفادە از ایدەهای شرق‌شناسانە و نژادگرایانە متاثر از گسترش آن در اروپا تئوریزه
کردە و گسترش داد. با سیری در نظام معرفت‌شناسی ایرانی در حوزە سیاسی و بەخصوص
ناسیونالیسم مشخص میگردد کە درارای عناصری واضح و قدرتمندی از دیگر ستیزی و ضدیت
با دیگری غیر فارس شامل: عربها، کردها، ترکها، آفریقایی‌تباران و.... می‌باشد.
اساس نظام معرفت‌شناسی ایرانی بر پاس‌داشت و تطهیر خود از طریق خودزایی، برتری‌بخشی
به خود، دیگری زادیی نژادی از خود، انکار دیگری، دیگری‌زدایی از طریق تاریخ‌سازی
برای خود و تاریخ‌زدایی از دیگریها استوار گشته، و همه این تلاشها نە برای
مدرنیزاسیون و در نتیجە دمکراتیزاسیون که برای قبضەقدرت، بیرون‌کردنی دیگریها از
دایرە قدرت، هژمون کردن خود و خودزدایی از دیگریهای فارسی در ایران صورت گرفتە.
سخن‌آخر:
شاید طی یک قرن گذشتە هیچ‌چیز در حوزە سیاسی ایران بە
اندازە دمکراتیزاسیون مورد سوءاستفادە، سوءتعبیر و استفادە ابزاری برای کسب قدرت،
هژمونی سیاسی و تمامیت‌خواهی قرار نگرفتە، هیچ تلاشی در ایران برای دمکراتیزاسیون
از درون مدرنیزاسیون یعنی تلاش برای شکل‌گیری فرد بەمثابە سوبژە و اعتقاد بە
استقلال فرد بە مثابە فاعل‌شناسا عبور نکردە، فرد ابزاری برای کسب قدرت و در خدمت
قدرت بودە، تمام تلاش جریانات اپوزیسیون و پوزسیون در ایران فرم‌دادن بە فردی
مطیع، وابستە و فرمانبردار قدرت حکومت مرکزی مستقل از ساحە مدنی بودە. تدوام این
روند در دورە کنونی نیز مهمترین چالش و مانع در روند دمکراتیزاسیون در ایران است.
تلآس برای دمکراتیزاسیون در غیاب تغییر در نظام معرفت‌شناسی سنتی ایرانی غیرممکن
است و بەغیر از بازتولید استبداد و اقتدارگرایی از طریق تغییر در فرماسیونهای
ظاهری حکومتها هیچ نتیجە دیگری نخواهد داشت.
[1] - لیپست، سیمور مارتین(١٣٨١)؛
دایرة‌المعارف دموکراسی، ترجمه‌ی گروه مترجمان به سرپرستی کامران فانی و نورالله
مرادی، تهران، کتابخانه‌ی تخصصی وزارت خارجه، ج ١، ص ١٤-١٥.
[2]- کدیور، محمدعلی(١٣٨٦)؛ گذار به
دموکراسی، تهران، گام نو، ص ٣٩.
[3] - بشیریه، حسین(١٣٨٤)؛ گذار به
دموکراسی، تهران، نگاه معاصر، صص ٣٠-٤٤.
[4] - کدیور، محمدعلی؛ پیشین، ص ٦٥.
[5] - خبیری، کابک(١٣٨٢)؛ «جهانی شدن
فرهنگ دموکراسی» در کتاب فرهنگ در عصر جهانی شدن، محمد توحید فام، تهران، روزنه، ص١٥٨.
[6] - کدیور، محمدعلی؛ پیشین، ص ٥٩.
[7] -Reza Zia-Ebrahimi(2016): The Emergence
of Iranian Nationalism: Race and the Politics of Dislocation, P:49-50
۱۴۰۱ آذر ۱۴, دوشنبه
۱۴۰۱ آذر ۱, سه‌شنبه
Persecuted for the pursuit of cultural identity
Shahoo Hosseini, a Germany-based analyst of Kurdish affairs, believes : Iran targets Kurdish media because of the role they play in political mobilization. During hardliner President Mahmoud Ahmadinejad’s rule from 2005 to 2013, several Kurdish publications were closed. “It was much more serious in Eastern Kurdistan because Kurdish publications had a significant impact on culture and fostering a Kurdish perspective to issues that affected the Kurds’ nation,” Hosseini said, using the unofficial name for a predominantly Kurdish region in northwestern Iran
۱۴۰۱ آبان ۱۳, جمعه
اشتراک در:
پست‌ها (Atom)