چالش هستەای ایران با غرب

شاهو حسینی

آغاز فعالیتهای هستەای ایران بە دوران محمدرصاشاە پهلوی برمی‌گردد کە آمریکا در سال ۱۳۴۶ (۱۹۶۷)، اولین رآکتور تحقیقاتی ۵ مگاواتی آب سبک را به ایران فروخت این رآکتور را در دانشگاە تهران نصب و راه‌اندازی شد. سپس با تاسیس سازمان انرژی اتمی ایران در سال ١٣٥٣ و انعقاد قرارداد با شرکت آلمانی کرافتورک یونیون جهت ساخت نیروگاە اتمی بوشهر فعالیتهای هستەای ایران گسترش یافت، اما پیروزی انقلاب و شروع جنگ هشت سالە میان ایران و عراق پروژە هستەای ایران را زمین‌گیر کرد، تا اینکە در میان مسئولان عالی‌رتبە نظامی و سیاسی نضام زمزمەهای دستیابی بە یک سلاح بازدارندە استراتژیک بالا گرفت و بە این ترتیب روسیە در سال ١٣٧٤ بە عنوان پیمانکار جهت تکمیل آن وارد ایران شد. اما در مرداد ۱۳۸۱ (اوت ۲۰۰۲) گروهی از مخالفین خارج از کشور حکومت معروف به شورای ملی مقاومت ایران اقدام به انتشار گزارشی نمود که در آن از وجود تأسیسات غنی‌سازی نطنز و آب سنگین اراک اطلاعاتی منتشر شده بود. با آنکه نخستین بار این گروە خبر فعالیت پنهانی مراکز هسته‌ای ایران را به جهان مخابرە کرد، نیویورک تایمز می‌نویسد که تلاش‌های سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا، انگلیس، و اسراییل منجر به کشف این مرکز در سال ۱۳۸۱ (۲۰۰۲) شد که بعدها این خبر به گروە ناراضی ایرانی درز کرد. [1]

درز این اطلاعات منجر بە پردەبرداشتن از هیولای اتمی_نظامی ایران شد کە درصدد دستیابی بە یک سلاح استراتژیک و بازدارندە بود، جهت تثبیت هژمونی خود در منطقە و عملی کردن دیگر طرح و آرمانهای انقلابی خود. و بەاین ترتیب دورەای از کنش، چالش و مذاکرە میان ایران و غرب شروع گردید کە با فراز و نشیبهای بسیاری همراە بود، از دورە ریاست جمهوری سیدمحمد خاتمی با کشورهای غربی بر سر برنامە اتمی مذاکراتی شروع گردید کە نتایج آن عبارت بودند از :

١_ بیانیه سعدآباد

در ۲۹ مهر ۱۳۸۲ برابر با ۲۱ اکتبر ۲۰۰۳، در نشست مشترک وزاری خارجه سه کشور اروپایی و هیئت ایرانی که در تهران، سعدآباد، برگزار شد، بیانیه‌ای اعلام گردید که به موجب آن، ایران برای بازدید بازرسان آژانس انرژی اتمی از تأسیسات اتمی خود اعلام همکاری کرد و گازدهی در سانتریفیوژهای نطنز را در راستای راستی‌آزمایی و اثبات صلح‌آمیز بودن فعالیت هسته‌ای ایران، به صورت داوطلبانه و برای مدتی محدود تعلیق کرد. انگلیس و فرانسه نیز متعهد شدند تا از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل جلوگیری کنند.

در این مذاکرات ریاست هیئت ایرانی را حسن روحانی و کمال خرازی بر عهده داشتند. ریاست هیئت اروپایی را هم دومینیک دو ویلپن، جک استراو و یوشکا فیشر وزیران خارجه سه کشور فرانسه، بریتانیا و آلمان بر عهدە داشتند.

٢_ توافق‌نامه بروکسل

این توافق‌نامه در ۴ اسفند ماه ۱۳۸۲ برابر با ۲۳ فوریه ۲۰۰۴ به امضاء رسید و ایران متعهد شد ساخت و آزمایش سانتریفیوژهای مورد نیاز برای غنی‌سازی را متوقف کند و اقدام به ساخت قطعات یدکی سانتریفیوژهای موجود در آن زمان را نیز تعلیق کند.

در این مذاکرات ریاست هیئت ایرانی بر عهدە حسن روحانی و ریاست هیئت اروپایی بر عهده خاویر سولانا بود.

٣_ توافق‌نامه پاریس

این توافق‌نامه در ۱۴ نوامبر ۲۰۰۴ برابر با ۲۴ آبان ۱۳۸۳ در پاریس بین ایران و سه کشور فرانسه، انگلیس و آلمان به امضاء رسید و به موجب آن ایران به عنوان اقدامی داوطلبانه در جهت اعتمادسازی -و نه به عنوان یک تعهد قانونی - پذیرفت که کلیه فعالیت‌های مربوط به غنی‌سازی و بازفرآوری مانند ساخت، تولید، نصب، آزمایش، سرهم‌بندی و راه‌اندازی سانتریفیوژهای گازی، و فعالیت‌های مربوط به جداسازی پلوتونیم را متوقف کند و در عوض اتحادیه اروپا سعی در پذیرش ایران در سازمان تجارت جهانی نماید.

نمایندە مذاکره‌کننده ایران سیروس ناصری به همراە سفیران وقت ایران در پاریس، لندن و برلین بودند.[2]

اما ورود جرج دبلیو بوش بە عنوان رئیس جمهوری پراگماتیست و نئومحافظەکار در پروندە هستەای، مانع از تکمیل مداکرات اروپائیها با ایران گردید و عملا همە راهها را برای رسیدن دولت اصلاح‌طلب خاتمی بە یک توافق جامع با اروپائیها بست در یک چنین شرایطی با دستور مستقیم علی خامنەای رهبر ایران عملا تاسیسات اتمی ایران فک پلمپ شدند و فعالیتهای غنی سازی اتمی در ایران از سر گرفتەشد، این روند در دورە ریاست جمهوری محموداحمدی نژاد بە عنوان رئیس جمهوری حزب‌اللهی بە یک چالش خطرناک و ویرانگر برای ایران تبدیل شد، پس از ریاست جمهوری سیدمحمد خاتمی روند گسترش برنامە هستەای ایران سرعت بیشتری گرفت.

در ژانویه ۲۰۰۶ نیز مقامات ایران در حضور بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای، تأسیسات هسته‌ای نطنز را فک پلمب کردند، اما شورای امنیت بلافاصله در مارس ۲۰۰۶ به ایران یک ماه فرصت داد تا فعالیت‌های هسته‌ای خود را متوقف کند.

در فروردین ۱۳۸۵ (آوریل ۲۰۰۶) ایران تولید چرخه کامل سوخت هسته‌ای در مقیاس آزمایشگاهی اعلام و اعلان نمود کە ایران به کشورهای عضو باشگاه اتمی پیوست. شورای امنیت در ۹ مرداد ۱۳۸۵ (ژوئیه ۲۰۰۶) قطعنامه ۱۶۹۶ را تصویب کرد که خواستار تعلیق غنی‌سازی اورانیوم در ایران بود. شورای امنیت در ۲ دی  ۱۳۸۵(دسامبر ۲۰۰۶) قطعنامه ۱۷۳۷ را تصویب کرد که بیشتر فعالیت‌های تجاری، مالی، صنایع موشکی و هسته‌ای ایران را براساس بند ۴۱۱ فصل هفتم منشور ملل متحد، هدف  قرار دادە بود. این قطعنامه نخستین سند بین‌المللی حقوقی بود که فعالیت‌های هسته‌ای ایران را به‌عنوان تهدیدی علیه صلح و ثبات منطقه‌ای معرفی می‌کرد. تهران با تأکید بر بند ۴ معاهدە ان‌پی‌تی این اتهامات را غیر مستند می‌خواند و خواستار رفتار غیر تبعیضی با فعالیت‌های اتمی این کشور بود.

گروە ۱+۵در راستای ادامه‌فشار بر توقف برنامه‌اتمی ایران بەطورکلی،قطعنامه‌های:
 ۱۶۹٦، ۱۷۳۷ ، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵،١٩٢٩ را علیه برنامە هستەای ایران تصویب کردند؛ بر اساس این قطعنامه‌ها محدودیت‌های مالی بر شرکت‌ها و افراد وابسته به‌سپاە پاسداران و سازمان انرژی اتمی افزایش یافت.[3]

در این دوران چندین دور مذاکرات میان ایران و گروه ۵+۱ در شهرهای ژنو، بغداد، استانبول، مسکو و آلماتی انجام گرفت. ریاست هیئت ایرانی را در این مذاکرات سعید جلیلی دبیر شورای عالی امنیت ملی بر عده داشت.

فشارهای ناشی از تحریمات گستردە، فساد و اختلاسهای کلان و گستردە در میان سران حکومتی در دورە محموداحمدی نژاد، فقدان هرگونە راهبرد و شیوە حکمرانی درست و علمی، تقابل آشکار محمود احمدی نژاد با رهبر از دور دوم ریاست جمهوری و ویرانی زیرساختهای اقتصادی جامعە مسئولان حکومتی را بە این واقعیت نزدیک کرد کە ایران چارەای جز حصول یک توافق با غرب ندارد برای خروج از این بحرانها، بنابراین زمینە برای حضور یک رئیس جمهور حدواسط بنیادگرایان و اصلاح‌طلبان فراهم شد، در دور اول ریاست جمهور حسن روحانی روند مذاکرات هستەای با غرب بە این صورت طی شد:

١_ مذاکرات نیویورک

این دور از مذاکرات که اولین مذاکره هسته‌ای ایران با قدرت‌های جهانی پس از به قدرت رسیدن حسن روحانی بود در خلال سفر هیئت ایرانی برای شرکت در کنفرانس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل انجام شد هرچند این دور از مذاکرات بسیار کوتاه(۳۰ دقیقه) و تنها برای معرفی هیئت تازه ایرانی بود اما به دلیل برگزاری در سطح وزیران خارجه و جلسه خصوصی بین جان کری و محمد جواد ظریف وزیران خارجه ایالات متحدە و ایران که پس از این دور از مذاکرات انجام شد بسیار خبرساز شد. همهٔ شرکت‌کنندە‌ها پس از این مذاکرات ابراز امیدواری کردند تا موضوع هسته‌ای ایران سریعتر حل شود

٢_ مذاکرات ژنو ۴

این مذاکرات در ۲۳ و ۲۴ مهر ۱۳۹۲ در شهر ژنو سوئیس برگزار شد و محمدجواد ظریف سرپرست تیم مذاکرە ایران را بر عهدە داشت.

٣_ مذاکرات ژنو ٥

این مذاکرات که قرار بود در روزهای ۱۶ و ۱۷ آبان در سطح معاونین وزیران خارجه گروه ۱+۵ در ژنو سوئیس برگزار شود به دلیل زمان بیشتر برای توافق احتمالی به روز سوم یعنی ۱۸ آبان نیز کشیده شد. این دور از مذاکرات را می‌توان نقطه عطفی در مذاکرات ایران با قدرت‌های جهان طی ده سال اخیر دانست اول به این دلیل که این مذاکرات در سطح کم سابقه وزیران خارجه انجام شد و دوم اینکه احتمال یک توافق اولیه احتمالی در این دور از مذاکرات حداقل در دو روز اول بسیار محتمل بود.

حساسیت در این دورە زمانی بالا رفت که جان کری وزیر خارجه ایالات متحدە به دعوت کاترین اشتون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا برای دست یابی به یک توافق به ژنو آمد و سفر خود به خاورمیانه را نیمه تمام گذاشت. بعد از او وزیران خارجه کشورهای آلمان، فرانسه و بریتانیا نیز به این مذاکرات پیوستند. در شب اول حضور جان کری در ژنو مذاکرات سه جانبه‌ای بین محمد جواد ظریف و جان کری و کاترین اشتون برگزار شد که ۵ ساعت به طول انجامید. این مذاکرە اولین جلسه بعد از انقلاب ایران بود که بین وزیران خارجه دو کشور ایالات متحدە و ایران برگزار شد. همه چیز تا این موقع بسیار امیدوارکنندە پیش می‌رفت و همه چیز برای یه توافق اولیه فراهم بود تا اینکه در صبح روز ۱۷ آبان وزیر خارجه فرانسه بین خبرنگارها آمد و اظهار داشت که اختلافات جدی هنوز پابرجاست و ایران باید امنیت اسراییل را نیز در توافق‌نامه پیشنهادی اش لحاظ کند. این اظهارات سبب شد تا مذاکرات بیش از ۲ روز به طول بینجامد و همچنین سرگئی لاوروف وزیر خارجه فدراسیون روسیه و قائم مقام وزارت خارجه چین هم برای کاستن از اختلافات به ژنو آمدند اما حضور آنان نتوانست اختلافات و انتظارات فرانسه را برطرف کنند و پس از سه روز مذاکرە فشردە بدون هیچ نتیجه ملموسی پایان یافت و مذاکرات به ۱۰ روز بعد موکول شد. در پایان مذاکرات کنفرانس مطبوعاتی با حضور وزیر خارجه ایران و مسوول هماهنگی سیاست خارجی اتحادیه اروپا برگزار شد که هردو در این کنفرانس مذاکرات را سازنده و مفید خواندند.

اما به نتیجه نرسیدن این مذاکرات منجر به ایجاد تنش در آخرین جلسهٔ این دور از گفتگوها بود. به گونه‌ای که سید عباس عراقچی در یکی از شبکه‌های تلویزیونی اعلام کرد که جلسهٔ آخر، صحبت‌های تندی مطرح شد. وی همچنین گفت که محمد جواد ظریف در این جلسه، در حضور وزرای خارجهٔ کشورهای ۵+۱ چند بار فریاد زده است.

در ضمن انجام این مذاکرات بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسراییل با عصبانیت بین خبرنگاران آمد و توافق احتمالی ایران با گروه ۱+۵ را معامله قرن برای ایران و اشتباە بزرگ برای غرب خواند و گفت در صورت توافق در مذاکرات این کشور هیچ تعهدی به توافق‌نامه نخواهد داشت و برای امنیت کشورش هر کاری می‌کند. اندکی بعد جی کارنی سخنگوی کاخ سفید اعلام کرد که این اظهارات عجولانه بودە و هنوز توافقی با ایران نشدە. به باور بسیاری سنگ اندازی فرانسه در این مذاکرات نتیجه فشار لابی‌های اسراییلی و عربستانی بر فرانسه بود تا مذاکرات بدون نتیجه خاتمه یابد.

٤_ مذاکرات ژنو ۶

این نشست پیرو مذاکرات پیشین از تاریخ ۲۹ آبان تا ۳ آذر ۱۳۹۲ در هتل اینترکنتیننتال ژنو برگزار گردید. در نهایت ایران با ۵ کشور دیگر گروە ۵+۱ به توافق اولیه رسیدند. باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا این توافق تاریخی را آغازی مهم خواند

پس از مذاکرات و توافق طرفین، علی خامنەای رهبر ایران و حسن روحانی رئیس جمهور از تیم مذاکرە‌کنندە قدردانی کردند.

٥_ تفاهم هسته‌ای لوزان

پس از چندین دور مذاکره ایران و گروە ۵+۱ در وین و ژنو، به منظور دستیابی به توافق نهایی هسته‌ای، پس از دو دور مذاکره فشردە در بازهٔ زمانی ۲۵ اسفند ۱۳۹۳ تا ۱۳ فروردین ۱۳۹۴ در ۱۳ فروردین ۱۳۹۴ (برابر با ۳ آوریل ۲۰۱۵) تفاهم هسته‌ای لوزان، شامل خلاصه‌ای از مجموع راە حل‌های تفاهم شدە برای رسیدن به برنامه جامع اقدام مشترک پیرامون برنامه هسته‌ای ایران تا ضرب الاجل ۱۰ تیر ۱۳۹۴، میان ایران و گروە ۱+۵ در لوزان سوئیس منعقد شد. مجموعه متضمن این راه حل‌ها جنبه حقوقی نداشته و صرفاً راهنمای مفهومی تنظیم و نگارش برنامه جامع اقدام مشترک را فراهم ساخت. بر این اساس تدوین برنامه جامع اقدام مشترک با مبنا قرار دادن این راە حل‌ها در آینده نزدیک آغاز گردید.

٦_ برنامه جامع اقدام مشترک

پس از چندین دور مذاکرە در وین، لوزان و ژنو، آخرین دور از مذاکرات برنامه هسته‌ای ایران و گروە ۵+۱ از ظهر روز شنبه ۲۷ ژوئن ۲۰۱۵، در هتل کوبورگ در شهر وین اتریش با حضور جان کری، وزیر امور خارجه ایالات متحدە آمریکا و محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران و هیئت‌های کارشناسی دو طرف آغاز شد. ضرب الاجل تعیین‌شدە برای این مذاکرات، روز سی‌ام ژوئن تعیین شدە بود که سه‌بار به ترتیب تا سوم، دهم و سیزدهم ژوئیه تمدید گردید. به تدریج و در روزهای پایانی توافق برخی از وزرای خارجه گروه ۵+۱۱ نیز برای برداشتن گامهای نهایی عازم وین شدند.

در نهایت پس از چندین دور تمدید مذاکرات در سه‌شنبه ۲۳ تیر ۱۳۹۴ (۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵)، توافق جامع هسته‌ای وین که در اصطلاح برنامه جامع اقدام مشترک یا برجام نامیدە می‌شد، دروین اتریش بین ایران، اتحادیه اروپا و گروه ۱+۵ (شامل چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا، ایالات متحده آمریکا و آلمان) منعقد شد.

مطابق این توافق، ایران ذخایر اورانیم غنی شدە متوسط خودش را پاکسازی خواهد کرد و ذخیرە‌سازی اورانیوم با غنای کم را تا ۹۸ درصد قطع می‌کند، و تعداد سانتریفیوژها را حدود دوسوم و حداقل برای ۱۵ سال کاهش می‌دهد. برای ۱۵ سال بعد، ایران موافقت کرده‌است که اورانیوم را بیش از ۳٫۶۷درصد غنی‌سازی نکند یا هیچ تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم جدید یا رآکتور آب‌سنگین جدیدی را نسازد. فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم به مدت ۱۰ سال به یک تک ساختمان که از سانتریفیوژهای نسل اول استفاده می‌کند محدود خواهد بود. دیگر تأسیسات نیز طبق پروتکل الحاقی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای اجتناب از خطرهای تکثیر سلاح‌های اتمی تبدیل خواهند شد. برای نظارت و تأیید اجرای توافق‌نامه توسط ایران، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) به تمام تأسیسات اتمی ایران دسترسی منظم خواهد داشت. در نتیجه این توافقنامه که تاییدیه پایدار متعهدین آن را به همراە دارد، ایران از تحریم‌های شورای امنیت ملل متحد، اتحادیه اروپا و ایالات متحده بیرون خواهد آمد.

با انعقاد توافق هسته‌ای وین ( که صنعت هسته‌ای ایران را به باد داد ) ، دوازده سال سردرگمی پروندە هسته‌ای ایران به پایان رسید و در نهایت در ۲۷ دی ۱۳۹۴ (۱۷ ژانویهٔ ۲۰۱۶)، برجام به مرحلهٔ اجرا رسیدە و تحریمهای هسته‌ای علیه ایران تعلیق ( نه لغو ) شد.[4]

افشای اسناد جدید در سی‌ام می ٢٠١٨ توسط اسرائیل:

شامگاە دوشنبە سی‌ام آوریل ٢٠١٨ بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل در حضور روزنامەنگاران و خبرنگاران زیاد بنی‌المللی پردە از حدود نیم تن اسناد و مدارک هستەای ایران برداشت کە بە گفتە وی توسط سرویس امنیتی این کشور بەدست آمدە، در این روز مجموعە زیادی از مدارک در رابطه با برنامە هستەای ایران کە از دید و اطلاع قدرتهای بزرگ غربی و آژانس انرژی اتمی مخفی ماندە بود رونمایی شد، اگرچە کارشناسان معتقد بودند مقداری ازاطلاعاتی کە این اسناد بەنمایش گذاشتەاند تازە نیست و از سال ٢٠٠٣ هم آژانس و هم قدرتهای غربی از آن اطلاع داشتند، اما در این میان بە گفتە منابع مطلع و کارشناسان سابق آژانس اسناد و اطلاعاتی نیز وجود دارند کە ایران خودداری کردە از ارائە و گزارش بە آژانس کە طبق مفاد برجام می‌بایستی اطلاع و گزارش می‌دادە. این در حالی است کە از مدتها پیش زمزمەهایی هم در میان مسئولان بلندپایە ایرانی مبنی بر خروج آمریکا از برجام وجود داشت و هم شواهد حاکی از اعلام احتمالی خروج از برجام توسط آمریکا هستند، تصمیمی کە در همین ماە می توسط دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا شاید اعلام شود و البتە شاید هم تصمیم بە ماندن و ادامە برجام بگیرد، اما آنچکە در میان موجود است، انعکاس و بازتاب گستردە اخبار این اسناد در رسانەهای جمعی جهان و محافل دیپلماتیک غربی است، گزارشی کە ایران آن را دروغ و مضحک می‌خواند، اما هرچە کەباشد، بەنظر می‌رسد در صورت خروج آمریکا از برجام و بەتبع آن اروپا از آن، بازگشت فوری تحریمها و اعمال تحریمها گستردە از طرف غرب و شاید واکنش ایران بە صورت از سرگیری فعالیتها و برنامە غنی سازی منجر بە شدت گرفتن تخاصم و بالا رفتن احتمال درگیری میان ایران، غرب و اسرائیل خواهد شد.

---

[1] - https://www.nytimes.com/2012/01/29/magazine/will-israel-attack-iran.html?pagewanted=2&_r=2

[2] _ https://fa.wikipedia.org

[3] _https://fa.wikipedia.org

[4] _https://fa.wikipedia.org

منبع: http://www.brwska.org/content-71.html

کۆمەڵگای مەدەنی دیازپۆرا (ئەرک و کارکردەکانی)

شاهۆ حوسێنی

سەرەتا:

کۆمەڵگای مەدەنی دیازپۆرا لە سێ‌بەش پێک هاتوە کەکاتێ لەکن یەک دادەنیشن فۆرماسیونیکی مانایی ساز دەکەن

یەکەم: کۆمەڵگا وەک چەمک بۆ پێناسە کردنی کۆی گشتی شووناس گەلێکی سەربەخۆ بەکار دەروات کە بۆ مەبەستێک و بەشێوەیەکی دڵخواز و خودخوازیار بەبێ جەبر و هێزێکی باڵادەست وەک سووژەیەکی خودپیناسەکەر لێک کۆبوونەتەوە،

دووهەم: مەدەنی ئاماژە بە غەیری سیاسی بوونێتی، واتە کۆی گشتی شووناس گەلێک کە ئامانجیان بەدەست گرتنی دەسەڵات و سەهەیم بوون لە دەسەڵات دا نیە، واتە رەقیب و رەکابەری حیزبی سیاسی نین کە ئامانجیان بەدەست گرتنی دەسەڵاتە.

 سێهەم: دیازپۆرا، دیارە مەبەست جوغرافیایەکە کە کۆی‌گشتی ئەو شووناسانە بەناچاری یان بەهەرهۆکارێک لەدەرەوەی سنوورەکانی کۆمەلگای خۆیان تیا بەسەر دەبن.

کۆمەڵگای مەدەنی:

بێ‌گومان بۆ ناسینی ئەرک و کردەوەکانی کۆمەلگای مەدەنی دیازپۆرا  سەرەتا پیویستە کە کۆمەڵگای مەدەنی پێناسە بکرێت و بناسرێت، دیارە باس لە کۆمەڵگای مەدەنی وەک چەمکێکی سیاسی لەخۆگری جوغرافیایەکی بەرین و بەربڵاوی روانگە و بۆچوونە، ئەو بەرفراوانیەش بۆ ئەوە دەگرێتەوە کە لەگەڵ پلۆرالیسمێک لە هزر و ئەندێشە سیاسێکان رووبەرووین کە هەر کامە ئانتۆلۆژی و ئێپیستمۆلۆژیکی جیاواز لەخۆ دەگرن. چەمکی کۆمەڵگای مەدەنی چەمکێک لەخۆگری موختەسسات و پیکهاتەیەکی مانایی و جوغرافیایەکی ئەرزشی رۆژئاواییە، بەهۆی ئەوەکە رەنگدانەوەی جۆری ژیانی کۆمەڵایەتی، ئابووری، سیاسی و کلتووری رۆژئاوایە.

لەباری ئابوورێوە کۆمەڵگای مەدەنی ئاماژە و نیشانەیەکە بۆ  بوونی سەربەخۆانەی چین و توێژە جیاوازەکان لەناو سیستمی ئابووری‌دا، لەباری کۆمەڵایەتێوە کۆمەڵگای مەدەنی پێکهاتەیەکە لەنێوان بنەمالە و دەوڵەت، لەباری سیاسێوە بەپێچەوانەی حیزبی سیاسی کە ئامانجی وەدەست هێنانی دەسەڵات و دەست راگەیشتن بە دەسەڵاتە، ئامانجی کۆمەلگای مەدەنی کۆنترۆڵ کردن و لغاودان لە دەسەڵاتە، پێش گرتن بە سەرەرۆیی و پێشێل کردنی سەربەخۆیی چین و توێژە جیاوازەکانی ناو کۆمەڵگایە.

بەو پێیەش لەناو چەمکی کۆمەڵگای مەدەنی‌دا سێ هێما و نیشانە بوونی هەیە :

 یەکەم: سەربەخۆییە کە هێمای بوونی سووژەی سەربەخۆیە، واتە کۆمەڵگای مەدەنی وەک کۆی گشتی سینف و چین و توێژی سەربەخۆ کە لە پێکهاتەیەک دا بەناوی کۆمەڵگای مەدەنی کۆبوونەوە، هەرکامە سووژەیەکی سەربەخۆن و ئەو چین و توێژانەش هەر کامە لەتاک و مرۆڤ گەلێک پێکهاتوون کە هەرکامە  سووژەیەکی سەربەخۆن.

دووهەم: بەرابەریە کە هێمای بەفەرمی ناسینی یەکترە لەلایەن سووژەکانە، واتە تاک وەک سووژەی سەربەخۆ یەکتر بەفەرمی دەناسن، چین و تویژەکان کە لەتاکی سوژەی سەربەخۆ پێک هاتوون یەکتر بەفەرمی دەناسن و هەموو لە رەوتێکی هاوتەریب دا حەرەکەت دەکەن لەناو کۆگشتیەک بەناوی کۆمەڵگای مەدەنی،

 سێهەم: ئازادیە کە بەمانای ئازاد بوونی سووژەکان لەهەرجۆرە دەسەڵاتێکی باڵادەست، کۆنترۆڵ کەر، نەزەمدەر  لەسەرووی وانە.

کۆنینەناسی کۆمەڵگای مەدەنی لەبەرامبەر دیکتاتۆرییەت‌دا:

بۆیەکەم جار بزاڤی هاوپێوەندی لەلێهستان چەمکی کۆمەڵگای مەدەنی وەک بەشێک لە بزاڤیک بۆبەربەرەکانی بەدژ دەسەڵاتێکی دیکتاتۆر و پاوانخوازی تاک حیزبی هێنایە بەستێنی کۆمەڵگا و بزاڤی سیاسی، بەڵام زۆری نەخایاند کە کۆمەلگای مەدەنی بوو بە هاواری هەموو ئەو گەل و کۆمەلگایانەی کە لەپشت پەرەدەی ئاسنینی لێنینیستی دەژیان و دژبەری سۆسیالیسمی دەوڵەتخواز بوون، لەوەها دۆخێک دا کۆمەلگای مەدەنی لەبەرامبەر پاوانخوازێتی دا و وەک بەستێن و ژینگەی بوون و خرۆشی گرووپ و رێکخراوە کۆمەڵایەتێکان پیناسە دەکرا کە خوازیاری ئازادی، عەداڵەت و ژیانیکی بەختەوەر بوون.

هەڵبەتە کۆمەلگای مەدەنی وەک چەمک و هزر و ئەندێشە، مێژوویەکی دوور و درێژی هەیە و دەگەرێتەوە بۆ ئەندێشە و هزری پێرۆتاگۆراس کە کووتی مرۆڤ پێوانە و مەحەکی هەموو شتێکە و لەهەمان کاتیشا لەگەڵ سەرهەڵدانی دێموکراسی ئاتێن و تێئۆری‌دارێژی لەمەر گەل سالاری وەک رەهەندی سیاسی کۆمەڵگای مەدەنی کە دوایی هەر لەهەناوی ئەو کۆ گشتیەش‌دا هاتە دەرێ. بەڵام کۆمەڵگای مەدەنی لێرە وەک هزر و ئایدەیەک لە خزمەت گەل سالاری دایە، و بەرەبەرە لەگەڵ لەناو چوونی فێئۆدالیسم و ئاڵوگۆری و لە شێوەی بەرهەم هاتن و پەرەی چین و سینفەکان، کۆمەڵگای مەدەنی هزر و بەستێنێک بوو کە لەسەر ئەساسی ئەو دەوڵەتی مۆدێرنی دێموکراتیک دامەزار.

بەڵام کۆمەڵگای مەدەنی وەک هزر و بەستێنێک بۆ خەباتی بەربەرین بەدژ دەسەڵاتی پاوانخواز و بۆ لەناو بردنی دیکتاتۆرییەتی مۆدێرنی حیزبی و دەوڵەتی دیکتاتۆری لەپاش رووخانی یەکێتی سۆڤییەت و لە رەوتی دێموکراتیزاسیونی ئورووپای رۆژهەڵاتی پەرەی ئەستاند، بەکورتی دەشێ بگوترێت کە کۆمەلگای مەدەنی وەک هزر و ئایدەیەک وە وەک پێکهاتەیەکی عەینی بەرهەمی ئەو هزرە،  بەپێی فۆرماسیون، قەیران و خواستی کۆمەلگا لەهەر کۆمەلگایەک لەگەڵ کۆمەلگایەکی تر دەتوانێ جیاواز بێت، ئەگەر بۆ کۆمەڵگا و وڵاتانی ئۆرووپای رۆژهەڵات کە لەژێر دەسەڵاتی دیکتاتۆرییەتی لێنینیستی دابوون، ئازادی، عەداڵەت و سەقام‌گیر بوونی سەرمایەداری خواست و ئامانج بوو، (بۆ وێنە لە لەهێستان بزاڤی هاوپێوەندی خواستی سیاسی هەبوو وە بەتەما بوو کە دەوڵەت مەحدوود بکاتەوە و ئازادی وەک بەش و مافی خۆی لەدەسەڵات وەربگرێت، لەحاڵێکدا کۆمەڵگای مەدەنی لە مەجارستان خواستی ئابووری هەبوو کە زۆرتر حەولی زیندوو کردنەوەی مافی خاوەندارێتی و سەربەخۆیی چین و توێژەکان لەناو سیستمێکی ئابووری سەربەخۆ لە دەسەڵاتی حکوومەتی دەدا) بەڵام پەسا مارکسیستەکانی ئۆرووپای رۆژئاوایی وەک بزاڤیکی نوێ دەیان روانیە کۆمەلگای مەدەنی کە ئەوان هەنگاو بەهەنگاو بەرەو دیموکراسێکی رادیکال و راستەقینە کە ئامانجەکەی مسۆگەر بوونی ماف و دەسەڵاتی چینی هەژاری کۆمەلگا بوو، دەگەیەنێت، لەهەمان کاتیشا هەر لەناو وڵاتانی رۆژئاوای ئۆرووپا، کۆمەلگای مەدەنی بۆ لایەنە دیموکراتەکان بەمانای هەرچی زیاتر کۆنترۆڵ کردنی دەوڵەت و کەمتر حکوومەت کردنی دەوڵەت بوو. واتە بەستە بە کێشە و قیەرانی کۆمەڵگا ئاسۆ، ئامانج و خواستی کۆمەلگای مەدەنی دەتوانێت جیاواز بێت.

رەچەڵەک ناسی کۆمەڵگای مەدەنی کوردی:

کۆمەڵگای مەدەنی بۆ کۆمەلگای کوردی و بەپێی زەرفییەتەکان و گریگنایەتی و ئەولەوییەتی خواستی زۆرینە کۆمەلگا دەتوانێت گوتاری خۆی لە دەوری خواستێکی سەرەکی وەک دالی ناوەندی و هێندێک خواستی تر وەک دال گەلێکی پەراوێزی مەفسەل بەندی بکات، بۆ وینە کۆمەلگای مەدەنی کوردی دەکرێت گوتاری خۆی لە دەوری دیموکراسی و ئازادی یان حەتتا خواست و ویستی ئابووری وەک دالی ناوەندی مەفسەل بەندی بکات و مێکانیزمە گونجاوەکانی گەیشتن بە دیموکراسی یان ئابوورێکی باش گەڵاڵە بکات، بەڵام ئەوە بەمانای فەرامۆش کردن یان نەدیتنی خواست و ویستەکانی تر نیە، چوونکە گوتارەکان بەپێی زەمان گۆرانیان بەسەر دادێت.

کۆمەڵگای مەدەنی بەگشتی لە کوردستان وەک رەوتێکی بەرەو دێموکراسی و ئازادی، دەتوانێ لە لایەن سێ رەوتەوە هەرەشەی لەسەر بێت، یەکەم رەوت و رەهەند ئایینیە کە لەخۆگری جۆرێک لە موحافزەکاری، مۆنۆلۆگ بوون و مەیل بەرەو پێک هێنانی دەوڵەتێکی لانی زۆری و پردەسەڵاتە، رەوت و رەهەندی دووهەم چەپی ئۆرتۆدۆکسی و ئانارشیسمە کە دژایەتی دەکات لەگەڵ دەسەڵاتی گەلی و سەربەخۆیی چین و توێژەکانی ناو کۆمەڵگا و بەوپێێەش بەرهەم هێنی دەسەڵاتێکی پر دەسەڵات و ناوڵامدەرە، رەوت و رەهەندی سێهەم ناسیونالیسمی بناژۆخواز و شێوە ناسیونالیسمە کە لەخۆگری جۆرێک پۆپۆلیسم، موحافزەکاری و دەسەڵاتێکی بەرفراوانە.

کۆمەڵگای مەدەنی دیازپۆرا:

کۆمەڵگای مەدەنی دیازپۆرا شووناس و هێمای ئەو چالاکی و بزاڤەیە کە لە دەرەوەی پێکهاتەی حیزبەکان‌دا تێ‌دەکۆشیت، ئامانجی سیاسی نیە، ئامانجی سیاسی بەمانای وەدەست گرتنی دەسەڵات و بوون بە بەشیک لە دەسەڵات، بەڵام بێ گومان تێکۆشانەکانی ئاکام و نەتیجەی سیاسی بەمانی ئاڵوگۆری لە سیستمی سیاسی دەبێت و ئامانجیشی رێک هەر ئەوەیە. کۆمەڵگای مەدەنی دیازپۆرا رەوتێکی جیا و دابراو لە کۆمەلگای مەدەنی ناوخۆ نیە، رەقیب و جێگرەوەی ئەو نیە، خۆی لەپێوەندیکی توولی لەگەڵ کۆمەلگای مەدەنی ناوخۆ‌دا نابینێت، بەڵکە بەشیک لە رەوتی گشتی کۆمەڵگای مەدەنی ناوخۆیە، ئەگەر کۆمەڵگای مەدەنی ناوخۆ ریشە و ئەساسە ئەوا کۆمەلگای مەدەنی دیازپۆرا ،کۆرگێر و کارگوزاری کۆمەلگای مەدەنی ناوخۆیە،

بەلەبەر چاو گرتنی رۆڵ، دەور و نەخشی کۆمەلگای مەدەنی جیهانی، کارتێکەری و زەرفییەتەکانی ئەو پێکهاتەیە لەسەر پلان، سیاسەت و ستراتژی وڵاتانی دیموکرات و زەروورەتی پێوەندی و کەڵک وەرگرتن لە زەرفییەتەکانی کۆمەلگای مەدەنی جیهانی، کۆمەڵگای مەدەنی دیازپۆرا دەتوانێت رۆل و دەوری لێک گرێدەرەوی کۆمەلگای مەدەنی ناوخۆ و کۆمەڵگای مەدەنی جیهانی هەبێت، لەهەمان کاتیشا دەتوانێت بەرهەم هێن و راگوێزەریکی خاوەن متمانەی هزر و مەعریفەی تازە و بەرۆژ بێت

سەرە رۆیی دەسەڵات و گوشاری لەرادەبەدەری دەسەڵات بۆسەر چالاکانی مەدەنی زەروورەتی هاوپێوەندی لەگەڵ کۆمەڵگای مەدەنی جیهانی حاشا هەڵنەگر دەکات و کۆمەڵگای مەدەنی دیازپۆرا دەتوانێت ببێتە حەڵقەی نێونجی و واستی ئەو پێوەندیە، بۆ وێنە، ئێرانی، فەلەستینی و ئیسرائیلی زۆرترین تەماس، پێوەندی و بەرژەوەندیان لە کۆمەڵگای مەدەنی جیهانی وەدەست هێناوە، کۆمەڵگای مەدەنی ئێرانی بە پێوەندی لەگەڵ ناوەندەکانی سەربەخۆی مەدەنی جیهانی توانیوێتی زۆرترین خزمەت بە چالاکانی مەدەنی چ لەناوخۆ و چ لەدەرەوە بکات ئەو کاتەی تووشی کێشە و ئاستەنگ بوونەتەوە یان دەبنەوە،

ئەوە لەکاتێک‌دایە کە ئێمە لەلایەک لەگەڵ پیکهاتەیەکی فەربە و قەڵەوی حیزبی لە دیازپۆرا رووبەرووین و لەلایەکی تریش ئەو فەربەگی و قەڵەویە رواڵەتیە و کەمترین عومق و ناورۆکی هەیە، لەهامان کاتیشا ئەو پێکهاتە فەربەیە هەتا ئەمرۆکەش نەیتوانیوە هیچ نفووز و پێوەندیکی تووند و توڵ لەگەڵ کۆمەڵگای مەدەنی جیهانی بگرێت بە هۆی ئەوە کەئامانج و کردەوەکانی تەواو لەگەڵ کۆمەڵگای مەدەنی جیاوازە. بە کورتی دەشێ بگوترێت کە کۆمەڵگای مەدەنی دیازپۆرا زەروورەتێکی حاشا هەڵنەگرە، بەو هۆیەی کە وەک کۆرگێر و حەڵقەی واستی کۆمەڵگای مەدەنی ناوخۆ دەتوانێ کۆمەڵگای مەدەنی کوردی و بزاڤی مەدەنی کوردی لەگەڵ کۆمەلگای مەدەنی جەهانی لێک گرێ بداتەوە، دەتوانێت بنەمای هزری و مەعریفی بەرۆژ و تازە بگوازێتەوە بۆ ناوخۆ، ئەو رەوتەش دەتوانێت لەئەگەری هەرجۆرە ئاڵوگۆریەک لەدەسەڵاتی ناوەندی دا پێش بە دووپاتە بوونەوە و سەرهەڵدانەوە دەسەڵاتێکی تری دیکتاتۆر بگرێت.

زمینەهای روبرو شدن ما با مدرنیته سیاسی

شاهو حسینی

مقدمە:

مدرنیتە modernity) ) یک دورە از تاریخ غرب است که از سدە  ١٥  میلادی تا سده ٢٠ را شامل می‌گردد، این بازە زمانی دربرگیرندە جنبش‌های گوناگون فرهنگی و عقلانی می‌باشد. از نظر تاریخی، دوران مدرن با دورهٔ رنسانس آغاز و با عصر روشنگری ،  انقلاب فرانسه و ایده‌آلیسم آلمانی به عنوان مبانی نظری مدرنیته تحکیم می‌شود. در حوزە نظری رواج تفکرات زیر منجر بە تحولات گستردەای در حوزە عینی جامعە گردید.

١_ اعتلای فردیت

٢_ ظهور فرد خومختار در قالب سوژە دکارتی وآگاهی فرد از فردیت خود

٣_ جدایی دین از دولت

٤_ تاکید بر آزادی‌های فردی

٥_ افسون‌زدایی از جهان

٦_ تأکید بر علم گرایی کە منجر بە  انقلاب‌های علمی و صنعتی در غرب گردید.

٧_ تاکید بر خرد و عقل  و ظهور عقل‌گرایی ابزاری

٨_ ظهور عقل انتقادی در کنار عقل ابزاری به معنای تأکید بر سوژهٔ خودمختار که شناسندهٔ خود و جهان است و برآزادی‌های فردی خود تأکید می‌کند.

این تحولات در حوزە سیاسی ودر قالب مدرنیته سیاسی منجر بە شکل‌گیری انقلاب آمریکا و فرانسه و دو اعلامیهٔ استقلال امریکا و اعلامیهٔ حقوق بشر و شهروند ۱۷۸۹ فرانسه گردید. [1]

بەطورکلی می‌توان گفت کە مدرنیته بە مثابە روی‌داد کلان در همە امور جامعە با مدرنیته فلسفی بە معنای آگاهی سوژە فردی از طبیعت و سرنوشت خود و پایە قرار دادن  آگاهی سوژە مستقل و خودمختار بە منزلە پایە و اساس تفکر و اندیشە در حوزە سیاسی منجر بە مدرنیته سیاسی در قالب دمکراسی و حقوق شهروندی گردید.

مدرنیته سیاسی:

ظهور اندیشه‌ی مدرن و تاکید بر اهمیت عقل و اراە ی بشری در نظم دادن به زندگی جمعی و زدودن نگرش‌های سنتی که در آن امور اجتماعی (سیاست، اقتصاد و فرهنگ) توسط ارادە و اعمال قدرت فرابشری تعیین می‌گردید، هر گونه ارتباط عقل انسان با عقل ماورایی رخت بربست .

  از جمله حوزە‌هایی که نفوذ اندیشه‌ی مدرن در آن تحولات زیادی را به وجود آورد، حوزەی پژوهش و تحقیق دربارە‌ی منشاء ،خواستگاە ، شکل وماهیت حکومت یا بە عبارتی بهتر مدرنیته سیاسی بود. در اندیشه‌ی مدرن بر خلاف نگرش سنتی به حکومت، دولت همانند دستگاهی فرض می‌شود، که مشروعیت کاربرد و اعمال قدرت را نه از ماوراء‌الطبیعه که از جامعه کسب می‌کند و مبتنی بر ارادە‌ی انسان برای نظم دادن به امور اجتماعی با محوریت عقل می‌باشد،به طوریکه بر اساس آموزهای قرارداد اجتماعی ، دولت حاصل تلاش خردمندانه و سنجیده ی انسان است، که اقتدار خود را از رضایت مردم کسب می کند . مطابق این الگو حکومت نهادی برآمده از اجتماع بوده ، که مشروعیت آن ریشه در رضایت مردم از عملکرد آن دارد . بنابراین در اندیشه‌ی سیاسی مدرن دولت تاسیس بشر فرض گردیده و هدف رویکرد عقلانی به دولت در واقع تفسیر و تبیین ساختار و ماهیت آن بر اساس اصول عقلی است.[2]   تا قبل از سدە ی هفدهم مدرنیته ی سیاسی شکل نگرفته بود . زیرا دولت و جامعه هنوز از یکدیگر جدا نبودە و فرد به صورت موجودی خودمختار در عرصه های اجتماعی حضور نداشت . اما قرن هفدهم شروع نفوذ عقل‌گرایی بر سیاست بود . هابز نخستین اندیشمندی بود که دولت را نهادی سازماندهی شدە توسط ارادە و عقل آدمی تعریف کرد. او با سازماندهی یک آموزه‌ی سیاسی منسجم، با استخراج اراده‌ی دولت از اراده‌ی انسان‌ها و شکل دادن به این نهاد جدید بر اساس اراده‌ی فرمانروایی واحد، دولت مطلقه‌ی مدرن را تئوریزه کرد. او اعتقاد داشت، که انسان‌ها بر اساس عقل و ارده‌ی خویش دولت (اقتدار مدنی) را می‌آفرینند و بر اساس قرارداد نیز از آن پیروی می‌کنند. پس از هابز اسپینوزا با مطرح کردن آزادی اندیشه و بیان برای فرد ، اجتماع سیاسی و فرد را از هم جدا کرد و بدین ترتیب خودمختاری فرد را در برابر جامعه و قدرت سیاسی اعلام نمود . او معتقد بود که قدرت سیاسی نه می تواند بر ذهن انسان فرمان روایی کند و نه اعتقادات دینی را بر آنها تحمیل کند . اسپینوزا بر خلاف هابز که همه ی حقوق را به حاکم می بخشید ، حقوق طبیعی را برای فرد نگه داشت . او با اعلام آزادی اندیشه و بیان، برای دولت و قدرت سیاسی حدی اساسی قائل شد و برای فرد حقی واگذار ناشدنی و تجاوز ناپذیر، در اندیشه ی اسپینوزا فرد تنها عضوی از جامعه سیاسی به حساب نمی آمد که همه ی حقوق خود را واگذار و به طور کامل مطیع قدرت سیاسی باشد . بلکه او برای فرد جغرافیای ویژه ای از حقوق را حفظ نمود و بدین سان با اعلام جدایی میان اجتماع سیاسی و جغرافیای خصوصی فرد ، اصل بنیادین مدرنیته ی سیاسی را مطرح کرد . با این وجود اسپینوزا نتوانست جدایی میان دولت و جامعه مدنی را دریابد کاری که اندکی دیرتر لاک انجام داد . [3]  لاک نظریه‌ی ضرورت وجود حاکم را از هابز گرفت، اما با حذف مطلق بودن آن و با طرح کردن ضرورت حضور یک مجمع انتخاباتی، حکومت مشروطه را پایه‌ریزی کرد. به عبارتی دیگر در اندیشه‌ی سیاسی هابز قدرتی که به حاکم واگذار می‌گردید، برگشت ناپذیر بود. اما لاک با حذف مطلق بودن حکومت و برگشت پذیرکردن قدرت واگذار شده به حاکم، سنگ بنای جامعه‌ی مدنی را به عنوان رقیب دولت و نهادی نظارتی بنا نهاد، و هم او ساختار دولت را با ماهیتی دموکراتیک تئوریزه کرد. لاک معتقد بود، که اگرچه فرد برای تشکیل دولت ، قدرت طبیعی خود را به جامعه واگذار می کند، اما از همه ی حقوق خود برای برپایی قدرت مطلق چشم پوشی نمی کند، در نتیجه فرد نه تنها خود را عضوی ساده و مطیع نمی پندارد، بلکه معتقد است . که وظیفه حکومت حفاظت از حریم مالکیت های فردی است ، لاک بر خلاف هابز که قدرت واگذار شده به حاکم را مطلق می دانست، و فرد می بایست از اوامر حاکم که قدرت مطلق داشت ، بدون چون و چرا اطاعت کند . با طرح اصالت جامعه در مقابل دولت و دادن حق انتخاب و اعتراض به جامعه بر علیه دولت و امکان تعویض آن ، ایده جدایی جامعه و دولت را شکل داد . به طوریکه لاک با جدا کردن دولت از جامعه ، حوزه ی خصوصی از عمومی ، دین از سیاست و کلیسا از دولت به جمع ایدئولوگ های مدرنیته ی سیاسی پیوست . و دولت مدرن دمکراتیک را شکل داد . در واقع لاک نهاد دولت را به عنوان ابزاری برای دفاع از آزادی و مالکیت شهروندان ضروری می‌دانست او معتقد بود که آزادی سیاسی بسته به نوعی از قانون اساسی است که در آن تفکیک قوا تعیین شده باشد . از این رو آزادی سیاسی تنها در حکومتهایی یافت می شود که معتدل هستند و حکومتهایی معتدلند که در آن سه قوه از هم تفکیک شده و ریاست هر کدام در دست کسان متفاوتی قرار دارد . بدون تردید این تحولات مرهون پروتستانیزم و نهضت اصلاح دینی بود . زیرا پروتستانیزم به دلیل اهمیت زیادی که برای فرد قائل بود . منجر به اصلاح نگرش به فرد گشته و فرد باوری را شکل داد .[4]  و در ادامه ی فرد باوری، تداوم  خود باوری ، نسبی گرایی توسط پروتستانیزم ، شخصی بودن ایمان و مشروعیت کثرت گرایی فرقه ای ، راه را برای مدرنیته ی سیاسی و ظهور رژیمهای دمکراتیک و دولت مدرن هموار کرد . هرچند عده ای از علمای سیاسی معتقدند، که پروتستانیزم باعث نشد که دولتی غیر دینی به وجود بیاید . و هیچ نظریه ای هم درباره دولت مدرن ارائه نکرد . اما همگان معترفند، که پروتستانیزم باعث استقلال دولت از کلیسا شد، و این تحول به طور غیر مستقیم و با تاثیر در اندیشمندانی همچون لاک ، بر شکل گیری دولت مدرن تاثیر گذاشت . به عبارتی دیگر پروتستانیزم مستقیماً و با ارائه ی ایده ای مستقل ، مدرنیته ی سیاسی را خلق نکرد . اما با ارائه ی نظریه ای مدرن از دین ( مدرنیته ی دینی ) و دامن زدن به پلورالیزم دینی ، زمینه ی مناسبی را برای پرورش اندیشه های مدرن ایجاد کرد                                                                                                                                    

ما و مدرنیته:

روبەرو شدن مای کرد با مدرنیته در واقع بە صورت فرمالیته و روتین بود، چهرەهای عموما ملی‌گرای کرد بە خصوص در مناطق کردنشین تحت سیطرە امپراطوری عثمانی( برای نمونە خانوادە بدرخانیها) کە از سویی در ارتباط و مراودە مستقیم با کشورهای اروپایی بودند و از سویی دیگر شاهد ورود و حضور اندیشەهای مدرن و اصلاح‌طلبانە توسط ترکها بە ترکیە بودند، برای اولین بار بانی و بنیان‌گذارها جمعیت‌ها و ساختارهایی بودند کە عموما نە در جهت کسب قدرت یا سهیم شدن در قدرت کە در راستای آگاهی بخشی و گسترش اندیشە و شعور سیاسی مدرن و بە روز در جامعە کردی جهت استیفای حقوق ملی خود بودند. کردستان تحت سیطرە عثمانی در واقع دروازە ورود و گسترش افکار و اندیشەهای تازە و از جملە ناسیونالیسم بە دیگر بخشهای کردستان و از جملە کردستان ایران بود. با از میان رفتن امپراطوری عثمانی و متعاقب تحولات بعدی کە از سویی منجر بە پیروزی کمونیستهای روسی در روسیە و بەدست گرفتن قدرت در همسایگی کردستان گردید و از سویی دیگر تلاش قدرتهای غربی در معاهدە لوزان کە منجر بە روی کارآمدن دولتی ترک بە عنوان جانشین سیاسی عثمانی در ترکیە گردید، در کنار واگذاری بخشی از کردستان بە عراق و بخشی دیگر بە سوریە و ماندن بخشی با ایران کە همە بە نوعی درگیر نسل کشی سیاسی و تلاش برای امحاء در اکثریت بودند، خیلی زود جامعە کردی با مدرنیته دست دوم روسی کە کاملا مدرنیتەای نظامی و میلیتاریستی بود گرە خورد و بە این ترتیب خیلی زود تماس گستردە کردها بە دلیل تقابل با حکومتهای دیکتاتور و فاشیست بە یک تماس نظامی با مدرنیته تقلیل یافت و در حوزە سیاسی نیز کردها با مدرنیته سیاسی کاملا ملیتاریستی روسی کە عبارت بود از بە خدمت گرفتن حزب مدل لنینیستی بە عنوان محصولی برآمدە از مدرنیته سیاسی روسی در راستای میلیتاریزە کردن خود برای آمادە شدن جهت رقابتی نفس‌گیر با قدرت‌های مرکزی پیوند خوردند.

بە طور خلاصە می‌توان گفت کە در غیاب هرگونە تحول نظری و معرفتی، ما با مدرنیته تماس برقرار کردە و با گزینش بخش نظامی و میلیتاریستی مدرنیته، عملا بەغیر از تماسی روتین و فرمالیته، جامعە کردی در هیچ بخش دیگری با مدرنیته تماس برقرار نکردە و بە مرور حوزە ملیتاریستی و نظامی فربەتر از بعد اندیشەای و معرفتی گردید، این در حالی بود کە در حوزە نظامی و میلیتاریستی نیز ایدئولوژیهای موجود نتوانستند در خدمت سوژە کردی قرار بگیرند، بە عبارتی در غیاب و بە دلیل فقدان سوژە کردی، سوژەای مستقل و خودمختار،  فرد کرد بە مثابە ابژەای در خدمت ایدئولوژی قرار گرفت. اگر چە در کردستان ایران نخستین ساختار بەظاهر مدرن اجتماعی-سیاسی جمعیت ژ-کاف بود کە در راستای آگاهی بخشی و گسترش نایسونالیسم کردی فعالیت می‌کرد، اما با ادغام آن در حزب دمکرات عملا ساختارهای بعدی سیاسی کردی کە متاثر از الگو و مدل لنینیستی بودند، بجای تلاش در جهت شکل‌دادن بە فرد سوژە و خودمختار مدرن، فرد را در جهت تقابل با حکومت بە خدمت گرفتند و عملا بجای سوژە پردازی و سوژە سازی بە ماشین ابژە پردازی و ابژە سازی تبدیل شدند. بنابراین اگر مدرنیته در غرب سوژە مسقتل و اعتلای فردیت را بە دنبال آوردە و در ادامە سوژە مستقل و فرد اعتلا یافتە بنیانگذار و موج دمکراسی و حقوق شهروندی گردید، روبەرو شدن مای کرد با بعد نظامی و میلیتاریستی مدرنیته روسی عملا بە اعتلای فرد ابژە  پرداختیم. ما هم در بعد نظامی شکست خودریم و هم در سایر ابعاد بە دلیل غیبت فرد بە مثابە سوژە مستقل و خودمختار نتوانستیم موجد تغییرات بەروز در جامعە باشیم. بدون تردید اگر ما نتوانیم زمینە و بسترهای مدرنیته را در جامعە کە منجر بە ظهور فرد اعتلا یافتە و سوژە خودمختار می‌گردد، فراهم کنیم سدە بیست و یک نیز در حسرت تحولات پایدار و منجر بە نتیجە سپری خواهیم کرد.

منابع:

١_ باربیه، موریس: مدرنیته سیاسی،ترجمه ی عبدولوهاب احمدی،نشرآگه1383.

٢_ پولادی، کمال، از دولت اقتدار تا دولت عقل در فلسفه‌ی سیاسی مدرن ـ تهران، نشر مرکز 1380.

٣_ جهانبگلو، رامین، موج چهارم، ترجمهٔ منصور گودرزی، نشر نی، چاپ چهارم ۱۳۸۴

---

 منبع مقالە: 

http://brwska.org/content-66.html 

"تورکیاهەڵبژاردنی پێش وەختی پارڵمانی و یەکگرتوویی کۆنسێرواتیسمی ئایینی و نەتەوەیی"

شاهۆ حوسێنی

رەوتی مووتڵەقی دەست بەسەر  دەسەڵات داگرتن لە دوایین هەڵبژاردنی پارڵمانی تورکیا لە ساڵی ٢٠١٥ بە هاتنی ه.د.پ تووشێ کێشە و قیران بوو، هەرچەند لە دەوری دووهەم دیسان بە هۆی هێژمۆنی دەسەڵات، ساختەچێتی، گوشار خستنە سەر لایەنە سەربەخۆکان و دەست بردن لەئاکامی هەڵبژاردن، ئاکەپە توانی ببێتەوە بە زۆرینەی پارڵمان. بەڵام ئەو جارە ئاڵوگۆڕێکانی تورکیای پاش شێوە کۆدەتا و هێرشی نیزامی-داگیرکارانە بۆسەر عەفرین بەستێنێکی بەرفراوانی بۆ ئەردۆغان رەخساند تا بەرەو مووتڵەق کردنی دەسەڵات هەنگاو بنێت، ئەردۆغان ئەمجارە بەڵام لەگەڵ دەوڵەت باغچەلی کە نوێنەری رەوتی ناسیونال-کۆنسێرواتی تورکیایە لەچوارچێوەی بەرەیەکی سیاسی بەرەو هەڵبژاردن دەچن، لە راستی دا ئەردۆغان وەک نوێنەری بەرەی ئایینی- کۆنسێروات و باغچەلی وەک نوێنەری بەرەی ناسیونال- کۆنسێروات بەتەمای کۆدەتای یەکجارین لە دەسەڵاتی سیاسی دا و وێدەچێت لە دواییش دا بە لە مەیدان بەدەر کردنی رەوتی دەوڵەت باغچەلی، ئەردۆغان خۆی ببێتە نوێنەری گشتی سێ کووچکەی ئایین، ناسیونالیسم و کۆنسێرواتیسمی تورکیا و دەسەڵاتی مووتڵەق بەدەستەوە بگرێت. بێ گومان ئەردۆغان باش تێ‌گەیوە کە رەوتی ناسیونال- کۆنسیرواتی باخچەلی ناتوانێ هەرەشەیەکی ئەوتۆ بێت بۆ رەوتی بەمووتڵەق کردنی دەسەڵات لەلایەن ئەردۆغانەوە، بەڵام جەهەپە و هەدەپە دەتوانن هەرەشەیەکی گەورە بن و بەشی هەرە زۆری دەنگی خاکستری کۆمەڵگا بۆلای خۆیان رابکێشن، بەڵام لەمەیدان بەدەر کردن یان سڕ کردنی ئەو دوو رەوتە دەتوانێت خێرایی تانکەکانی ئەردۆغان بەرەو کاخی دەسەڵاتی مووتڵەق زیاتر بکات، بێ گومان ئەدرۆغان بە لەمەیدان بەدەر کردنی رەوتی گوڵەن وەک گەورەترین هەڕەشەی ئاشکرا وشاراوە بە دژ دەسەڵاتەکەی، کاری  بۆ ڕوبەڕوو بوونەوە لەگەڵ لایەنەکانی تر ئاسان‌تر بۆتەوە. ئەوەی حاشا هەڵنەگرە، تایبەتی مەدنی کۆنسێرواتی کۆمەڵگای تورکیایە، تورکیا لەگەڵ ئەوەدا ماوەیەکی زۆرە لە پێوەندێکی راستەوخۆ لەگەڵ رۆژئاوا دایە و لە هەڵبژاردنی پێشوو سیگناڵی بەهێزی دەنگی خاکستری دەرکەوت، بەڵام بەو حاڵەش توێخێکی سەخت و بەردینی هەیە کە ئەو دەپارێزێت لەهەرجۆرە ئاڵوگۆرێکی بەرۆژ، رادیکاڵ و بەردەوام،  بەوپێیەش کۆمەڵگای تورکیا کۆمەڵگایەکی تەواو کۆنسێرواتە. کە بەربەرەکانی دەکات لەگەڵ هەرجۆرە رەوتێکی ئاڵوگورخوازانە.

بۆچی ناڕزایەتێکانی ناوخۆی ئێران نەیانتوانیوە هەڕەشەیەکی جیددی بن بۆ کۆماری ئیسلامی؟

شاهۆ حوسێنی

نارزایەتێکانی ماوەی رابردوو لەئێران ئەگەرچی بەشێوەیەکی بەربڵاو و فراوان بەردەوام بوە، هەر لە نارزایەتێکان لەهەمبەر هەژاری کە بە دەنگ هەڵبڕینی کرێکارانی کارخانە جۆراوجۆرەکانی ئێران وخاوەن حیسابانی ناوەندەکان و سندووقەکانی بەرواڵەت ناحکوومی پاشەکەوتی پوڵ کە پووڵی خەڵکیان خواردبوو  دەستی پی کرد و  پەرەی کێشایە شارەگەلیکی ئێران، هەتا نارزایەتێکانی کەشاوەرزانی ئیسفەهان بە بۆنەی کەم ئاوی و راکێشانی ئاوی ئەو ناوچەیە بەرەو شاری یەزد و لە ماوەی چەند رۆژی رابردووش نارزایەتێکانی شاری کازروون بە دژ سیاسەتی دابەش کردنی ئەو شارە. ئەگەرچی هەموی زۆر بە روونی دژ بە سیاسەتەکانی ئەو رژێمە و بەگشتی دژ بە رژێم بوە بەڵام هیچ کام لەو نارزایەتیانە نەیانتوانی ببنە هەڕەشە بۆسەر کوللیەتی نیزام سیاسی حاکم، ئەوەی لەو ناوەدا پرسیارە ئەوەیە کە بۆچی ئەو نارزایەتیانە هەتا ئێرە نەیانتوانیوە ببنە هەڕەشەیەکی جیددی بۆسەر رژێم؟ کەی و چلۆن ئەو نارزایەتیانە دەبنە هەرەشە بۆسەر رژێم؟

نارزایەتێکانی ماوەی رابردووی ئێران لەخۆگری تایبەت مەندی لۆکاڵی واتە مەحەلی بوونە، واتە هەموو قەتیس مابوونەوە و مانەوە بە کێشە و قەیرانێکی ناوچەیەکی تایبەت و کێشەکە لە جەغز و بەستێنی کێشەیەکی لۆکاڵی‌دا مانەوە و دەمێننەوە، واتە ئەو کێشە و قەیرانانە نەیانتوانی پەرە بستێننە ناو بەستێن و جەغزێکی سەراسەری وەک کێشەیەکی گشتگیر و عامی کۆمەڵگا، بۆ وێنە کێشە و نارزایەتێکانی کاسبکارانی کورد بە دژ داخرانی دەروازە سنوورێکان لە بانە و شارەکانی تری کوردستان، کێشە و ناڕزایەتی بەدژ کووشتنی کۆڵبەران لەناوچە سنووریکانی کوردستان، کووشتنی کاسبکاران لە سنوورەکانی بەلووچستان وەیان کێشەکانی خەڵکی ئەهواز نەیتوانیوە لە پارێزگاکانی کوردستان، بەلووچستان یان خوزستان تێپەڕیت، یان کێشە و قەیرانی خەڵکی پارێزگای ئیسفەهان یان شاری کازروون نەیتوانیوە پێوەندیکی هارموونێک لەگەڵ کێشە و قەیرانەکانی تری ناوچەکانی ئێران بگرێت. هەر بەجۆرەی کە کێشە و قەیرانی مامۆستایان، ماڵخوراوانی سندووقەکانی پاشەکەوتی پووڵی ناحکوومی و کریکاران نەیان‌توانیوە لەگەڵ یەکتر پێوەندێکی هارموونیک ساز بکەن و لێک گرێ بدرێنەوە، ئەوە لەکاتێک‌دایە کە  سەرچاوەی هەموو ئەو کێشانە دەسەڵاتی ناوەندی و پاوانخوازێتی حکوومەتی ئێرانە. ئەگەرچی چاوەروان دەکرێت کە کۆمەڵگای ئێران نارزایەتی تریش بەخۆیەوە ببینێت. بەڵام مانەوەی ئەو کێشە و قەیرانانە لەناو بازنە و جەغزیکی لۆکاڵی و ناوچەیی‌دا ناتوانێ ببێتە خاوەن دەسکەوتێکی ئەوتۆ، هۆکاری سەرکی ئەو دۆخەش فرە نەتەوە، فرە کلتوور و فرە خواست بوونی ئێرانە، ئێران وڵاتێکی فرە نەتەوە، کلتوور و ئایینە کە هەموو ئەو فرەییانە بەجۆرێ لە جۆرەکان لەگەل یەکتر لە کێشە و قەیران‌دان و نەیان‌توانیوە لە دەوری کێشەیەکی سەرەکی بە دژ حاکمییەت کۆ ببنەوە، بە واتایەکی‌تر لەغەیابی گوتاریکی هاوبەشی گشتگیر کە هەموو کێشە ناوچەیی و لۆکاڵیکانی ئێران لەناو بازنە و جەغزی پارادایمێکی سەراسەری و گشتگیردا مەفسەل‌بەندی بکات وە ببێتە ڕایەڵێکی لێک کۆکەرەوەی هەموو کێشەکان و هارمۆنی بەخشی بە کێشە و قەیرانە لێک جیاجیا و لێک‌دابڕاوەکان، ئەوا گوتار و دیسکۆرسی حکوومەت هەروا هێژمۆن و زاڵ دەمێنیتەوە و ئەو قەیرانانەش ناتوانن ببنە سەرچاوەی هیچ هەڕەشەیەکی جیددی بۆسەر دەسەڵات، دیارە سەرهەڵدانی ئەو گوتارە هاوبەشە، دەتوانێ رێبەرێکی یەکگرتوو بۆ بڕیار‌دان و داڕشتنی میتۆد و جۆری رووبەروو بوونەوە لەگەڵ دەسەڵاتی حاکم بەسەر ئێران‌دا گەڵاڵە بکات. پێس مەرجی ئەو گوتارە هاوبەشەش خوێندنەوەی درووست و وەک خۆی ئۆپۆزیسیونە لە کێشە و قەیرانەکانی ناوخۆی ئێران، واتە ئۆپۆزیسیون لەجیات ئەوەکە کێشە و قەیرانەکان لە دەلاقەی ئایدۆلۆژی خۆیدا بخوێنێتەوە و کێسە و قەیرانەکان وەک ئۆبژە ببینێت، حەول بدات کێشە و قەیرانەکان وەک خۆی ببینێت، واتە قەیرانەکان وەک سووژە ببینێت، کە سەربەخۆ لەمنی ئۆپۆزیسیون و جۆری پێناسە کردنی من بوونی هەیە و ئەوە ئەرکی منە خۆ لەگەڵ ئەو رێک‌بخەم و بتوانم رێگاچارەی گونجاوی بۆ بدۆزمەوە.

.