ئاوزی‌کوردانە، ئەخلاقی‌کوردانە

 

شاهۆ حوسێنی

جۆری پێوەندی ئەخلاق و کۆمەڵگا یەکێک لەگرینگ‌ترین پرسیارەکانی بەردەم بیرمەندان و توێژەرانی فەلسەفە لەناو جهانی هزر و فەلسەفەدایە. بێ‌گومان یەکێک لە گرینگ‌ترین و هێژمۆن‌ترین نەریتەکان و ڕوانگەکان لەمەر ئەخلاق، نەریت و ڕونگەی ئەڕەستوویە، نەریتی ئەخلاقی ئەڕەستوویی و فەلەسەفی ئەخلاقی ئەڕەستوو لەڕاستی‌دا پێوەندێکی دانەبراو گرینگ‌ لەنێوان ئەخلاق و ئاوز دا ساز دەکات، بەباوەڕی ئەڕستوو: تاک لەدەڕەوەی نەریت، مێژوو و زەرفی کۆمەڵگادا ناشێت وەک خاوەنی ئاوز و ئاوزمەند پێناسەبکرێت و هەر کردەوەیەک لەچوارچێوەی عەقڵ و ئاوزدابێت ئەوە کردەوەیەکی ئەخلاقیە، بەو پێیە مرۆڤی عاقڵ و خاوەن ئاوز ئەم مرۆڤەیە کە لە بەپشت بەستن بە مێژووی کۆمەڵگاکەی، لەناو چوارچێوەی نەریتی کۆمەڵگای خۆی‌دا بۆ پێشکەوتی کۆمەڵگاکەی هەڵسووکەوت دەکات. بەوپێێە دەشێ هەر کۆمەڵگایەک و یەک لەوان کۆمەڵگای کوردی و کوردستان خاوەنی ئەخلاق و ئاوزی تایبەتی خۆی بێت.

 

ئاوزی‌کوردانە

ئاوزی کوردانە دەشێ بەم فۆڕمە هزری و مەعریفیانە بگوترێت لە بەرهەمی نەریتی کوردانە و لەهەناوی مێژووی کۆمەڵگای کوردستان‌دا بەمەبەستی وڵام‌دانەوە بە کێشە و قەیرانەکانی کۆمەڵگای کوردستان بەرهەم هاتبن. ئاوزی کوردانە واتە بەشێک بەشی ناوەرۆکی سۆبژێکتیسم لەکوردستان ڕەنگە ئەمڕۆکە گەورەترین غایبی کۆمەڵگای کوردیە. بەلەبەرچاوگرتنی ئەوەکە کە ئازادی، عەداڵەت و یەکسانی گەورەترین قەیرانەکانی کلتووری، کۆمەڵایەتی، ئابووری و سیاسی کۆمەڵگای کوردی و کوردستانن لەبەرامبەر داگیرکەرانی کوردستان‌دا، دەشی بگوترێ کە ئەمانە کۆڵکەکانی ئاوزی کوردانەن: ئازادی بەمانای لەنابردن و سڕینەوەی هەرجۆرە دەستێکی باڵا کە مەبەستی داسەپاندنی شووناس و فۆڕمێک بوونی ناکوردی و دژەکوردانەیە بە سەر کورد، کۆمەڵگای کوردی و کوردستان‌دا، عەداڵەت بەمانای شەرعییەتی جیاوازبوونی کورد لەوی‌تر و یەکسانی بەمانای فرسەتی یەکسان لەگەڵ ئەوی‌تر بۆ خۆدەرخستن و خۆپێناسەکردن.

 

ئەخلاقی‌کوردانە

ئەخلاو لە ئەندێشەی ئەڕەستوودا بەمانای کۆمەڵایەتی بوونی مرۆڤە، واتە قەبووڵی نۆڕم، بەها، شووناس و نەریتەکانی کۆمەڵگا، بەرپرسیارێتی لەحاند هەموو ئەو دایردانەدا و پاراستنیان وەک ئەرک. هەربۆیەش ئەخلاقی کوردانە دەشێ بەمانای قەبووڵی نۆرـ، بەها و شووناس و نەریتەکانی ناو کۆمەڵگای کوردی لەلایەن تاکی کورد و بەرپرسیاربوونی لەمەر پاراستن و ڕەچاوکردنی ئەم دیاردانەیە. ئەخلاقێ کوردانە لەناو تاکی کوردا کاتێ دەردەکەوێت کە تاکی کورد لەریی ژیان لەناو نەریت، مێژوو و زەرفی کۆمەڵگای کوردستان، واتە دەروەست بوون و بەرپرسیار بوون لەمەر هەموو قەیران و کێشەکانی کۆمەڵگای کوردی بوونێکی ئاوزمەندانە ڕەچاو بکات و لەڕیی حەول و کۆششی ئاوزمەندانە و عەقڵانی، حەولی چارەسەری و دۆزینەوەی ڕێگا چارە بۆ کێشە و قەیرانەکانی بەردەم کۆمەڵگای کوردی بەستێنەکانی ژیانێکی بەختەوەرەانە بۆ کۆمەڵگای کوردی بڕەخسێنێت.

 

بێ‌گومان بەبێ سەربەخۆیی تاکی کورد، کۆمەڵگای کوردی و کوردستان بەمانای پێناسەی ئاوزمەندانەی کورد، کوردبوون و کوردایەتی و لەدرێژەدا بەبێ کوردستانێکی عەینی سەربەخۆ هیچ بەختەوەری و سەعادەتێک بۆ کورد چاوەڕوان کراو نیە، بۆیەش ئاوزێک کوردانەیە کە بەستێن بۆ سەربەخۆیی بڕەخسێنێت و ئەخلاقێک کوردانەیە کە بەشێوەیەکی ئاوزمەندانە بەستێن بۆ بەخیەوەری تاکی کورد، کۆمەڵگای کوردی و کوردستان بڕەخسێنێت.