سکون قشر خاکستری و همسانی اپیستیمیک با ایدئولوژی حاکم

 

(چرا نارضایتیها در ایران الزاما به انقلاب منجر نمی‌شود؟)

شاهو حسینی

در یک دهە اخیر، جامعه‌ی ایران یکی از متراکم‌ترین وضعیت‌های نارضایتی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در تاریخ معاصر خود را تجربه کرده است. کاهش مشروعیت سیاسی، بحران‌های اقتصادی مزمن، فرسایش سرمایه‌ی اجتماعی، شکاف عمیق میان جامعه و حاکمیت، و گسترش بی‌اعتمادی عمومی، بسیاری را به این تصور رسانده که ایران در آستانه‌ی یک گسست انقلابی قرار دارد. با این حال، علی‌رغم شدت بحران‌ها و ظهور دوره‌ای اعتراضات گسترده، جامعه همچنان وارد وضعیت انقلاب پایدار نشده است. پرسش اصلی اینجاست: چرا؟

پاسخ‌های رایج بە این پرسش معمولا بر عواملی چون سرکوب امنیتی، نبود رهبری، فقدان سازمان‌دهی سیاسی یا ترس عمومی تمرکز می‌کنند. این عوامل بی‌تردید واقعی‌اند، اما برای توضیح تمام مسئله کافی نیستند. زیرا اگر صرف فشار اقتصادی یا بحران مشروعیت برای وقوع انقلاب کافی بود، ایران باید سال‌ها پیش وارد وضعیت فروپاشی سیاسی می‌شد. مسئله‌ی ایران، بیش از آنکه صرفا بحران حکومت باشد، بحران در سطح امکان تصور بدیل است. در ایران، بخش بزرگی از جامعه از حکومت عبور کرده، اما هنوز از منطق حاکمیت عبور نکرده است.

این تمایز، کلید فهم سکون قشر خاکستری است. قشر خاکستری در ایران نه لزوما حامی حکومت است و نه الزاما بی‌تفاوت. او ممکن است در انتخابات شرکت نکند، رسانه‌های رسمی را فاقد اعتبار بداند، از وضعیت موجود ناراضی باشد و حتی در سطح گفتار روزمره، نظام سیاسی را نقد کند. اما همین فرد، در لحظه‌ی کنش رادیکال، متوقف می‌شود. این توقف را معمولا با واژه‌هایی چون "ترس" توضیح می‌دهند، اما ترس، خود محصول نوعی نظم فکری است.

جامعه‌ی ایران طی دهه‌ها درون نوعی اپیستمه‌ی سیاسی شکل گرفته که در آن، مفاهیمی چون اقتدار، ثبات، امنیت، هویت ملی، دین، نظم و بقا به‌صورت درهم‌تنیده عمل می‌کنند. در چنین بستری، دولت فقط یک نهاد اجرایی نیست؛ بلکه بخشی از ساختار نمادین جامعه است. قدرت سیاسی در ایران صرفا با زور بازتولید نمی‌شود، بلکه از طریق تولید نوعی جهان‌بینی بەمثابە فرهنگ ذهنی عمل می‌کند که حتی مخالفان نیز تا حد زیادی درون آن می‌اندیشند.

 

اینجاست که مفهوم "همسانی اپیستیمیک" اهمیت پیدا می‌کند. منظور از همسانی اپیستیمیک، یکسان بودن مواضع سیاسی نیست، بلکه اشتراک در بنیان‌های معرفتی است؛ اشتراک در فهم قدرت، نظم، تغییر و حتی آشوب. بخش بزرگی از جامعه‌ی ناراضی ایران، علی‌رغم مخالفت با حکومت، همچنان جهان را از خلال همان دوگانه‌هایی می‌فهمد که ایدئولوژی رسمی بازتولید می‌کند: نظم یا فروپاشی، امنیت یا جنگ داخلی، اقتدار یا هرج‌ومرج.

در چنین شرایطی، انقلاب نه‌تنها به‌عنوان یک امکان سیاسی، بلکه به‌عنوان نوعی تهدید وجودی بازنمایی می‌شود. جامعه ممکن است از وضع موجود متنفر باشد، اما در سطحی عمیق‌تر، از فروپاشی نظم موجود نیز هراس داشته باشد؛ نه صرفا به دلیل تبلیغات حکومتی، بلکه چون افق تخیل سیاسی او همچنان درون همان اپیستمه شکل گرفته است.

این مسئله را می‌توان در تجربه‌ی تاریخی ایران نیز مشاهده کرد. حافظه‌ی جمعی ایرانیان سرشار از تجربه‌های بی‌ثباتی، فروپاشی، انقلاب، جنگ و بحران است. از فروپاشی نظم قاجاری تا کودتای ۲۸ مرداد، از انقلاب ۵۷ تا جنگ ایران و عراق، همواره نوعی اضطراب تاریخی نسبت به فروپاشی نظم در ناخودآگاه سیاسی جامعه باقی مانده است. حکومت نیز دقیقا بر همین حافظه‌ی تاریخی سرمایه‌گذاری می‌کند. اما نکته‌ی مهم‌تر آن است که این اضطراب فقط محصول پروپاگاندا نیست؛ بلکه بخشی از ساختار فهم سیاسی جامعه شده است. به همین دلیل، حتی بسیاری از مخالفان حکومت نیز همچنان در چارچوب همان منطق اقتدار فکر می‌کنند. آن‌ها ممکن است حاکم موجود را نفی کنند، اما هنوز درون همان تصور از سیاست به‌عنوان امر متمرکز، نجات‌بخش و حقیقت‌محور باقی مانده‌اند. بخش مهمی از اپوزیسیون ایرانی نیز از این قاعده مستثنی نیست. بسیاری از جریان‌های مخالف، علی‌رغم اختلافات ایدئولوژیک، در سطحی عمیق‌تر همچنان حامل همان الگوهای اقتدارگرایانه‌اند: میل به حقیقت مطلق، حذف دیگری، مرکزگرایی، قهرمان‌پرستی و فهم توده‌وار از جامعه. در چنین وضعیتی، قشر خاکستری تفاوت میان حکومت و بخش‌هایی از اپوزیسیون را نه تفاوتی بنیادین، بلکه جابه‌جایی نیروها درون یک ساختار مشابه می‌بیند. به همین دلیل، سکون سیاسی در ایران را نباید صرفا فقدان شجاعت یا آگاهی دانست. این سکون، تا حد زیادی، محصول اشباع شدن افق تخیل سیاسی است. جامعه‌ای که نتواند بدیلی واقعی را تصور کند، حتی در وضعیت نارضایتی گسترده نیز وارد کنش انقلابی پایدار نمی‌شود.

 

اینجاست که خیابان در ایران معنایی فراتر از اعتراض پیدا می‌کند. خیابان فقط محل حضور فیزیکی نیست؛ خیابان، لحظه‌ی گسست از نظم معرفتی مسلط است. اما این گسست زمانی ممکن می‌شود که جامعه بتواند جهانی متفاوت را نه فقط در سطح شعار، بلکه در سطح فهم و ادراک تصور کند. مشکل اصلی در ایران آن است که بسیاری از اشکال اعتراض، هنوز درون زبان و منطق همان نظمی صورت می‌گیرند که علیه آن شکل گرفته‌اند. به همین دلیل، حتی رادیکال‌ترین خشم‌ها نیز اغلب به بازتولید همان ساختارهای ذهنی منجر می‌شوند که امکان تغییر بنیادین را محدود می‌کنند. قدرت در ایران فقط در نهادهای امنیتی یا سیاسی مستقر نیست؛ بلکه در سطحی عمیق‌تر، در شیوه‌ی فهم جامعه از سیاست رسوب کرده است. این همان نقطه‌ای است که تحلیل‌های صرفا اقتصادی یا امنیتی قادر به توضیح آن نیستند. مسئله‌ی ایران فقط بحران حکومت نیست؛ مسئله، هژمونی نوعی اپیستمه‌ی سیاسی است که حتی نارضایتی را نیز درون خود بازتولید می‌کند. از این منظر، قشر خاکستری را نمی‌توان صرفا نیرویی منفعل دانست. او حامل نوعی تناقض تاریخی است: عبور عاطفی از حکومت، بدون عبور معرفتی از منطق حکومت. این تناقض، همان چیزی است که سکون را تولید می‌کند.

در نتیجه، مسئله‌ی اصلی در ایران صرفا سرنگونی یک نظام سیاسی نیست. حتی اگر قدرت سیاسی تغییر کند، بدون گسست در سطح اپیستمه، امکان بازتولید اشکال جدید اقتدار همچنان باقی خواهد ماند. تاریخ معاصر ایران نیز تا حد زیادی روایت همین بازتولید است؛ تغییر چهره‌ها، بدون تغییر بنیادین در منطق فهم قدرت. شاید به همین دلیل باشد که جامعه‌ی ایران بارها میان خشم و سکون، اعتراض و انفعال، امید و سرخوردگی در نوسان مانده است. زیرا بحران اصلی فقط بحران نهاد سیاسی نیست؛ بحران، در سطح تخیل سیاسی قرار دارد. تا زمانی که جامعه همچنان جهان را با همان مفاهیم، ترس‌ها و دوگانه‌هایی بفهمد که نظم حاکم تولید می‌کند، نارضایتی الزاما به انقلاب منجر نخواهد شد. چرا که انقلاب، پیش از آنکه در خیابان رخ دهد، باید در سطح ادراک و فهم ممکن شود. و شاید تراژدی معاصر ایران دقیقا همین باشد: جامعه‌ای که از حکومت عبور کرده، اما هنوز از جهان ذهنی حکومت خارج نشده است.

منبع مقالە: سکون قشر خاکستری و همسانی اپیستمیک با ایدئولوژی حاکم (چرا نارضایتی‌ها در ایران الزاما به انقلاب منجر نمی‌شود؟)

قووڵایی ستراتیژی لە دەرەوەی سنوورەکان؛ پێگەی حیزبوڵڵا لە مێعماری ئاسایشی نەتەوەیی کۆماری ئیسلامیدا

 

شاهۆ حوسێنی

لە گوتاری فەرمیی کۆماری ئیسلامیدا، چەمکی ئاسایشی نەتەوەیی لە تێگەیشتنێکی کلاسیکیی سنووردارەوە بۆ تێگەیشتنێکی تۆڕیی(شبکەای) و بان‌سنووری گۆڕاوە؛ بەڵام ئەم گۆڕانە تەنیا گواستنەوەیەکی تێئۆریکی نییە، بەڵکو دەرخەری هەڵبژاردەیەکی ستراتیژییە کە تێیدا سنووری نێوان دەوڵەت و کاراکتەرە نادەوڵەتییەکان لە سیاسەتی هەرێماییدا بە ئەنقەست ڕەوان و جێ‌گوڕکێی پێ‌کراوە. لەم چوارچێوەیەدا، حیزبوڵڵای لوبنان لە ئاستی کاراکتەرێکی سیاسی ـ سەربازی ناوخۆی لوبنانەوە تێپەڕیوە و لە لۆژیکی بڕیاردانی ستراتیژیی ئێراندا بووەتە یەکێک لە پێکهاتە کارپێکراوەکانی(عەمەلیاتی)بەڕگێڕەوەیی ناوچەیی، کە تارانی وەک چەقی کێش بۆ دیاری کراوە.

بەڵام خاڵی سەرەکی لەم گواستنەوە چەمکییەدایە. کاتێک کاراکتەرێکی نادەوڵەتی لە دەرەوەی سنوورەکان دەخرێتە ناو موحاسباتی ئاسایشی نەتەوەیی دەوڵەتێک، ئەنجامەکە تەنها زیادبوونی توانا و کێشی‌بەرگێڕەویی نییە؛ بەڵکو هاوکات بەرهەمهێنانی ناڕوونی یاسایی، ئاڵۆزیی ژێئۆپۆلیتیکی و گواستنەوەی مەترسییەکان بۆ ژینگەی دەوروبەرە. بە واتایەکی تر، ئەوەی لە گوتاری فەرمیدا وەک "قووڵایی ستراتیژی" پێناسەدەکرێت، لە ئاستی شیکاری ڕەخنەگرانەدا دەشێ وەک مەدوادارکردنی مەیدانی ئاسایشی نەتەوەیی بۆ دەرەوەی سنوورەکان و دابەشکردنەوەی تێچووی ململانێیەکان لە ئاستی ناوچەییدا بخوێندرێتەوە.

لەم ڕوانگەیەوە، شوێنی حیزبوڵڵا لە مێعماری ئاسایشی کۆماری ئیسلامیدا نە داتایەکی جێگیرە و نە ڕاستییەکی بێمشتومڕ؛ بەڵکو خاڵێکی ناوەندیی مشتومڕی ستراتیژییە. ئەو خاڵەی کە تێیدا لۆژیکی بەرگێڕەویی، لۆژیکی سەروەری نیشتمانی و لۆژیکی بەرهەمهێنانی تێچووی ژێئۆپۆلیتیکی لێک‌دەئاڵێن، و هەر شیکارییەکی قووڵ ناچارە ئەم ئاڵۆزییە لە ناوەندی شرۆڤەی خۆیدا دابنێت.

ئەم ئاڵۆزییە کاتێ زیاتر دەردەکەوێت کە ڕۆڵی حیزبوڵڵا لە هاوکێشە هەرێماییەتێکاندا نە وەک کاراکتەرێکی سەربەخۆ، بەڵکو وەک بەشێک لە مێعماری بەرگێڕەرویی ئێران بەرامبەر بە ئیسرائیل و هێزە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکانی تێبگەین. لەم خوێندنەوەیەدا، حیزبوڵڵا "ناوەندێکی گواستنەوەی هێز"ە؛ ئامرازێکە کە دەتوانێت مەیدانی ململانێ لە سنوورە فەرمییەکانی ئێران دوور بخاتەوە و هاوکات دەرفەتی گوشار دروست بکات لە جوگرافیایەکی تردا. ئەم لۆژیکە، لە ڕووی تێئۆرییەوە، لە چوارچێوەی بەرگێڕەویی ناراستەوخۆدا دەکرێ شڕۆڤەبکرێت، بەڵام لە ئاستی جێبەجێکردندا هەمیشە لەگەڵ ناڕوونی لە کۆنترۆڵکردن و تێچووی چاوەڕوان‌نەکراودا هاوڕێیە.

لەگەڵ ئەوەشدا، لە ڕوانگەی داڕێژەرانی ئەم دۆکتریندا، لابردن یان پشتگوێخستنی ئەم تۆڕە بە مانای لەدەستدانی یەکێک لە گرنگترین ئامرازەکانی بەرگێڕەویی ناهاوسەنگ دەبێت. بۆیە سیاسەتوان لە دۆخێکی دوولایەنەدایە: لە یەک لایەوە پێویستی بە پاراستنی قووڵایی ستراتیژی و ئامرازە بان‌سنوورییەکان هەیە، و لە لایەکی دیکەوە دەبێت ڕووبەڕووی تێچووە سیاسی، ئابووری و ئاسایشییە زیادبووەکان ببێتەوە.

لە کۆتاییدا، ئەوەی ئەم مێعماریە ئاڵۆزتر دەکات، سروشتی بان‌هێڵیی خۆیەتی. جیاواز لە مۆدێلە کلاسیکییەکانی ئاسایش کە تێیدا زیادبوونی هێز زۆرجار بە زیادبوونی جێگیری دەگات، لەم چوارچێوەیەدا زیادبوونی ئامرازەکانی بەرگێڕەوەیی دەتوانێت هاوکات ببێتە هۆی زیادبوونی هەستیاری، وەڵامە دژەکان و تەنانەت توندتر بوونی ناسەقامگیری لە ژینگەی دەوروبەر. بۆیە حیزبوڵڵا لەم چوارچێوەیەدا نە موتەغەییرێکی جێگیر، بەڵکو موتەغەییرێکی دینامیکی و هەندێک جار پێشبینینەکراوە، لە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران و بۆ هێزە هەرێمی و جیهانێکان.

لە ئەنجامدا، مێعماریی ئاسایشی نەتەوەییەکی کە لەسەر بنەمای قووڵایی ستراتیژی لە دەرەوەی سنوورەکان دامەزراوە، زیاتر لەوەی بینایەکی جێگیر بێت، مەیدانێکی بەردەوامی هاوسەنگییە گۆڕاوەکانە؛واتە بەستێنی گۆڕانکاری بەردەوام و ناسەقامگرتوویی.

دیمانەی کورد کاناڵ

 

لەم دیمانەیەدا وڵامی ئەم پرسیارانەم داوەتەوە:

بۆچی کۆماری ئیسلامی ڕاست لە لوتکەی قەیرانی ئابووری و گوشارە ناوخۆییەکاندا بەرەو دانوستان لەگەڵ ئەمەریکا چووە؟

ئایا ئەمریکا بەدوای گۆڕینی ڕەفتاری ڕێژیمی ئێراندا دەگەڕێت یان تەنیا هەوڵی ڕێگریکردن لە شەڕێکی بەرفراوانە؟

لە کاتێک هەم تاران و هەم واشنگتۆن باس لە دیپلۆماسی دەکەن بەڵام لە هەمان کاتیشدا گرژی و هەڕەشەکان بەردەوامن، ئەمە نیشانەی چییە؟

چەندین جار شاهدی جیاوازی هەڵوێستی بەرپرسانی سپای پاسداران و بەشێک لە بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی سەبارەت بە دانوستان لەگەڵ ئەمریکا بووین، ئایا ئەم جیاوازییانە نیشانەی کەلێن و بۆشایی لە نێو حاکمیەت دایە؟

ئایا ئەم دانوستانانە دەتوانن پێگەی کۆماری ئیسلامی لە ناوچەکەدا بەهێزتر بکات یان بە پێچەوانەوە، کاریگەریی ناوچەیی تاران سنووردار دەکات؟

گتو و بێژێک لەتەک ڕۆژهەڵات تی‌ڤی

 

ئێران و ئەمریکا لە ئاستی گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی کاتی یان چوارچێوەیەکی تێگەیشتن نزیک بوونەتەوە، بەڵام ئەمە هێشتا واتای ئاشتی یان ئاساییبوونی پەیوەندییەکان نییە، بەڵکو زیاتر هاوشێوەی بەڕێوەبردنی قەیران و کەمکردنەوەی مەترسییە. ئەمریکا هەوڵدەدات ڕێگە لە شەڕێکی فراوان بگرێت، هەروەها هورموز و بازاڕی نەوت ئارام بپارێزێت و پرۆژەی ناوەکیی ئێران سنووردار بکات، بەبێ ئەوەی بچێتە ناو شەڕێکی ڕاستەوخۆ. لەلایەکی ترەوە، ئێرانیش بەهۆی فشارە ئابووری و سیاسییەکانەوە پێویستی بە هەناسەدانێکی نوێ هەیە، بۆیە ئارەزووی سووککردنی سزا و ئازادکردنی پارە بلووکەکراوەکان دەکات. بەڵام گرنگترین خاڵی ناکۆکی بریتییە لە ئەو زیاتر لە ٤٠٠ کیلۆگرام ئۆرانیۆمەی بە ڕادەی ٦٠٪ دەوڵەمەندکراو، چونکە ئەم ماددەیە نەک تەنها ئامرازێکی دانوستاندنە، بەڵکو بۆ کۆماری ئیسلامی وەک “بیمەی ستراتیژی” دەبینرێت؛ واتە هێشتا بۆمب نییە، بەڵام توانای گەیشتنی خێرا بە چەکی ناوەکی هەیە. هەر بۆیە واشینگتۆن داوای دەرکردن یان کەمکردنەوەی ئەم ئۆرانیۆمە دەکات، چونکە تا ئەو ماددەیە لە ناو ئێراندا بێت، توانای “گریزی خێرا” هەر ماوەیەک دەمێنێت. بۆیە زۆر ئەگەری هەیە ڕێککەوتن لەسەر سزا و ئارامکردنەوەی قەیران هەبێت، بەڵام ملمڵانێی سەرەکی هێشتا لەسەر چارەنووسی ئەم ئۆرانیۆمە دەمێنێتەوە.

بازاندیشی در جایگاه ایران؛ چرا تهران قدرت منطقه‌ای نیست؟

 

شاهو حسینی

بدون تردید قدرت منطقه‌ای زمانی شکل می‌گیرد که یک دولت بتواند مجموعه ظرفیت‌های مادی و غیرمادی خود را به نفوذی مؤثر، پایدار و قابل بازتولید در محیط پیرامونی تبدیل کند. در این چارچوب، صرف برخورداری از منابع سخت‌افزاری نظیر توان نظامی، موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز، جمعیت قابل‌توجه و ظرفیت‌های فناورانه، به‌تنهایی ضامن تحقق قدرت منطقه‌ای نیست. قدرت واقعی در نقطه تلاقی این دو ساحت و در توان دولت برای ترجمه این ظرفیت‌ها به قابلیت اثرگذاری بر محیط راهبردی خود پدیدار می‌شود. از این منظر، معیار اصلی قدرت منطقه‌ای نه انباشت صرف امکانات، بلکه توان تبدیل این امکانات به نفوذی است که سایر بازیگران را ناگزیر به لحاظ‌کردن آن در محاسبات راهبردی‌شان کند. مسئله ایران نیز دقیقا در همین نقطه قابل‌بررسی است؛ کشوری که اگرچه از برخی مؤلفه‌های سخت قدرت و ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی قابل‌توجه برخوردار است، اما شکاف میان منابع موجود و توان تبدیل آن‌ها به نفوذی پایدار، بازادارندە و پیشگیر در ظهور تهدید، همراه با عدم مشروعیت و مقبولیت‌داخلی، محدودیت‌های اقتصادی، فرسایش سرمایه اجتماعی، ناپایداری نهادی و هزینه‌های فزاینده سیاست خارجی، مانع از آن شده است که تهران به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای تثبیت‌شده و باثبات در نظام منطقه‌ای شناخته شود.

ڕەچەڵەکناسی‌ڕێگری لە خۆفامی: شرۆڤەی قەیرانی بنەما مەعریفییەکان لە ئەندێشەی سیاسیی پەکەکەدا

 

 

شاهۆ حوسێنی

لە مێژووی ئەندێشەی سیاسیدا، پرسی "خۆفامی" بەرلەوەکە پرسێکی ناسنامەیی بێت، پرسێکی بوونناسانەیە؛ چونکە سوژە تەنیا ئەوە نییە کە دەیزانێت، بەڵکوو ئەوەیە کە لە ڕێگەی زمان، مێژوو و دەزگا چەمکییەکانەوە دەتوانێت خۆی وەک "خۆ" یەکی سەربەخۆی جێگیر بکات. لەم نێوەدا، هەر کاتێک ئاسۆی تێگەیشتنی سوژەیەک، پێش ئەوەی لە ناو جەرگەی ئەزموونی ژیاو و یادەوریی مێژوویی خۆیەوە سەرچاوە بگرێت، لە ناو چوارچێوە چەمکیە دەرەکییەکاندا قەتیس بکرێت، ئەگەری ڕەخسانی "خۆفێمییەکی سەربەخۆیانە" هەڵدەپەسێردرێت و لە جیاتی ئەودا، شێوازێک لە نوواندنەوەی  خوود لە ئاوێنەی "ئەویتر"دا سەر هەڵدەدات.

ئەم پرسە لە بەستێنی ئەزموونی مێژوویی بزووتنەوە سیاسییە هاوچەرخەکانی کوردستاندا، کە تێیاندا گۆڕانی ئاسۆی تیۆرییەکان لەگەڵ گۆڕانکاری لە پێناسەی سوژە و ستراتیژی سیاسیدا هاوکات بووە، گرینگییەکی دوو هێندەی پەیدا کردوە. ئەم نووسراویە لە هەوڵی ئەوەدایە لە چوارچێوەیەکی ڕەچەڵەکناسانەدا، بپەرژێتە سەر پرسی شێوەگرتن و وەرچەرخانی بنەما مەعریفییەکان لە ئەندێشەی سیاسیی پەکەکەدا؛ نەک لە ڕوانگەی بڕیاردانی سیاسی، بەڵکوو لە ڕووی مەرجەکانی ڕەخسانی بەرهەمهێنانی مانا و داڕشتنی سوژەیی. پرسیاری سەرەکی ئەوەیە کە ئایا دەکرێ باس لە جۆرە خۆفامییەک بکەین کە لە ئەزموونی مێژوویی کوردستانەوە هاتبێت، یان ئەوەی وەک "تێگەیشتنی سیاسی" داڕێژراوە، هەمیشە لە پێوەندی لەگەڵ دەزگا تیۆرییە دەرەکییەکان و لە ئاسۆی ئەواندا جێگیر بووە؟

لەو چوارچێوەیەدا، ڕێگری لە خۆفێمی وەک ساتێکی تیۆری دەخرێتە ڕوو؛ ساتێک کە تێیدا سوژە تەنیا تووشی نەبوونی ئاگاهی نەبووە، بەڵکوو تووشی جۆرە هەڵپەساردنێک بووە لە مەجالی بەرهەمهێنانی ئاسۆیەکی چەمکیی سەربەخۆ بۆ خودی خۆی. هەڵپەساردنێک کە لە جیاتی بەرهەمهێنانی زمانێکی خۆبنیاد، دەبێتە هۆی دووبارەبەرهەمهێنانەوەی بەردەوامی زمانی "ئەویتر". بەم شێوەیە، پرسەکە تەنیا دۆخینەوە وخواستنی تیۆری نییە، بەڵکوو جۆرە پێکهاتەسازییەکی مەعریفییە کە تێیدا سوژەی سیاسی لە پێوەندی لەگەڵ "دەرەوە"، پێشوەخت خۆی پێناسە بکات.

-       گرێێ سەرەکی لەتێگەیشتن

یەکێک لە گرێ سەرەکییەکان لە تێگەیشتنی ئەندێشەی سیاسیی پەکەکەدا ، پێوەندی نێوان ئەو دەزگا چەمکییانەی بەکار دەهێنرێن و ئەو واقیعە کۆمەڵایەتییەیە کە ئەم دەزگایانە بانگەشەی ڕوونکردنەوە و ڕێکخستنی بۆ دەکەن. پرسەکە لێرەدا تەنیا گونجاندنی تیۆری لەگەڵ واقیع نییە، بەڵکوو چۆنیەتی بەرهەمهێنانی خوودی واقیعە لە ڕێگەی زمانی تیۆرییەوە؛ واتە سوژەی کوردی چۆن لە پرۆسەی تیۆرییزەکردندا دەنوێنرێتەوە و لە هەمان کاتدا سەرلەنوێ دروست دەکرێتەوە.

لە قۆناغی یەکەمدا پەکەکە لە چوارچێوەی مارکسیستی-لینینیستیدا، پرسی کوردی زیاتر لە ئاسۆی دژایەتی چینایەتی و خەباتی دژە سەرمایەداریدا داڕشت. لەم ئاسۆیەدا، کۆمەڵگەی کوردستان وەک بەشێک لە پێکهاتەی گشتیی ستەمی چینایەتی لە ناوچەکەدا تێدەگەیشت. بەڵام گرژیی سەرەکی لێرەوە دەست پێ دەکات کە پێکهاتەی کۆمەڵایەتیی کوردستان لزوومەن لەگەڵ مۆدێلی کلاسیکی کۆمەڵگەی چینایەتیی پیشەسازی نەدەگونجا. ئابوورییەکی هەمەجۆر، پێکهاتە عەشایەرییەکان، پێوەندییە خزمایەتییەکان و پەرتبوونی جوگرافی، هەموویان ئەو ڕەگەزانە بوون کە لە قاڵبی شرۆڤەی چینایەتی کلاسیکدا بە ئەستەم کورت دەکرانەوە. دەرئەنجامی ئەم دۆخە، جۆرە ناپێوەندییەکی کاتی بوو لە نێوان مۆدێلی چەمکی و باکگراوندی کۆمەڵایەتیدا؛ ناپێوەندییەک کە تێیدا سوژەی کوردی تا ڕادەیەک لە ناو داڕشتەیەکی تیۆریی پێشوەختەدا پێناسە دەکرا، نەک لە ناو لۆژیکی ناوخۆیی ئەزموونی مێژوویی خۆیەوە.

بە گواستنەوە بەرەو ئاسۆی کۆنفیدراڵیزمی دیموکراتیک و کاریگەریی تیۆرییەکانی بووکچین، هەوڵدان بۆ چوونە دەرەوە لەم بەربەستە تیۆرییە دەردەکەوێت. لەم چوارچێوەیەدا، دەوڵەت-نەتەوە وەک فۆرمێکی کێشەخوڵقێنی دەسەڵات، ڕەخنەی لێ دەگیرێت و لە جیاتی ئەوە، شێوە ئاسۆییەکانی ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی، ئەنجوومەنەکان و خۆبەڕێوەبەریی ناوخۆیی لەژێر ڕیکێفی هێژمۆنی چەکداری حیزبی بەرجەستە دەبن. لە ڕواڵەتدا، ئەم وەرچەرخانە دەکرێ وەک جۆرە نزیکبوونەوەیەک لە واقیعی هەمەجۆر و نامەرکەزیی کۆمەڵگەی کوردستان هەژمار بکرێت؛ کۆمەڵگەیەک کە خۆیشی لە مەرکەزییەتی سیاسیی کلاسیک بێبەش بووە.

 

لەگەڵ ئەوەشدا، پرسیاری ڕەخنەگرانە لێرەدا ئەوەیە: ئایا ئەم گواستنەوە تیۆرییە بەڕاستی لە ناو ئەزموونی کۆمەڵایەتیی کوردستانەوە دەرهێنراوە، یان ئەوەی هێشتا لە ئاسۆی دەزگایەکی چەمکیی دەرەکیدا داڕێژراوە کە تەنیا لە قۆناغی دووەمدا، بەسەر واقیعی کۆمەڵایەتی کوردستاندا تەتبیق کراوە؟ بە واتایەکی تر، ئایا سوژەی کوردی لەم پرۆسەیەدا بووەتە بکەری بەرهەمهێنانی مانا، یان هێشتا لە پێگەی "شوێنی جێبەجێکردنی تیۆری"دا ماوەتەوە؟

خاڵی سەرەکی لێرەدا نە ڕەتکردنەوە و نە قبووڵکردنی ئەم گوتارانەیە، بەڵکوو لێکۆڵینەوەیە لە جۆری پێوەندییان لەگەڵ سوژەیی مێژوویی کوردی. ئەگەر سوژەیی نەک وەک زاتێکی جێگیر، بەڵکوو وەک پرۆسەیەکی مێژوویی بەرهەمهێنراو بزانین، ئەوا پرسەکە ئەوە دەبێت کە ئەم پرۆسەیە تا چەند توانیویەتی لە دۆخی پێناسەکراوی لە دەرەوە بەرەو دۆخی پێناسەکەر لە ناوەوە هەنگاو بنێت. لەو ئاستەدا، دەکرێ بڵێین کێشەی سەرەکی نەک تەنیا گۆڕانی ئایدیۆلۆژیەکان، بەڵکوو ڕادەی ئەگەری بەرهەمهێنانی زمانێکی چەمکییە کە بتوانێت لە هەمان کاتدا لە ناو ئەزموونی کۆمەڵایەتی کوردستانەوە هەڵقوڵێت و توانای گفتوگۆی لەگەڵ تیۆرییە دەرەکییەکانیشدا هەبێت، بێ ئەوەی تێیاندا بتوێتەوە. لەو ڕوانگەیەوە، ڕێگری لە خۆفامی نەک بە واتای نەبوونی ئاگایی، بەڵکوو بە واتای ناسەقامگیریی پێوەندی نێوان ئەزموونی ژیاو و دەزگای چەمکییە؛ پێوەندییەک کە تێیدا سوژەی سیاسی هەمیشە لە بەردەم ئەو مەترسییەدایە کە لە جیاتی بەرهەمهێنانی ئاسۆیەکی چەمکیی تایبەت بە خۆی، لە ناو ئاسۆ ئامادە کراوە تیۆرییەکاندا پێناسە بکرێتەوە.

 

 

گتوبێژێک لەتەک کوردکاناڵ

 

لەم دیمانەیەدا وڵامی ئەم چوار پرسیارە دەدرێتەوە

هۆکارگەلی بەردەوامی و درێژەی شيڕ لەلایەن ئێرانەوە چیە؟

ئاخۆ کەشی ئێستای ئێران «سەرکوب، خەفەقان و ئابووری» دەتوانێ ببێته هۆی سەرهەلدانێکی کۆمەڵایەتی تر لەئێران؟

بۆ چی سپای پاسداران شەری پێ باشترە و خوازیاری درێژەدان بەشەڕە؟

ئیحتمالی دەستپێکردنەوەی دوبارەی شەر هەیە؟